Ο θεατρικός συγγραφέας Γιάννης Παπάζογλου επιστρέφει δυναμικά στη φετινή σεζόν με τρία έργα που, αν και διαφορετικά στη θεματολογία τους, μοιράζονται έναν κοινό πυρήνα: την παρατήρηση της ανθρώπινης ύπαρξης που πασχίζει να επιπλεύσει σε απάνθρωπες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Από το «Εκτροφείο Τεράτων» έως τον «Βασιλιά Γυμνό» και τη «Βροχή μέσα της», ο συγγραφέας σκιαγραφεί πρόσωπα εγκλωβισμένα σε σύγχρονους λαβυρίνθους εξουσίας, φιλοδοξίας και μοναξιάς.
Μιλώντας στο Newsbeast, ο κ. Παπάζογλου αναλύει το κοινό νήμα που συνδέει τα τρία έργα του: «Παρατηρούν την ανθρώπρινη ύπαρξη που προσπαθεί να επιπλεύσει σε απάνθρωπες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει. Μια διαπίστωση που αντηχεί βαθιά στην ελληνική και κυπριακή πραγματικότητα, όπου η ιστορική μνήμη και ο αγώνας για επιβίωση συνυφαίνονται.
Το «Εκτροφείο Τεράτων» και η σύγχρονη εργασιακή κόλαση
Στο «Εκτροφείο Τεράτων», που επιστρέφει στις 16 Οκτωβρίου στο Θέατρο Αργώ για δεύτερη χρονιά, η ηρωίδα Ξένια είναι ένα υψηλόβαθμο τραπεζικό στέλεχος, παγιδευμένη σε έναν κόσμο αδιάκοπων πιέσεων. Ο συγγραφέας περιγράφει μια γυναίκα που είναι ταυτόχρονα θύτης και θύμα, κυριαρχούμενη από την άκρατη επιθυμία ανόδου στην ιεραρχία, ακόμη και «πατώντας επί πτωμάτων».
Ερωτηθείς για το ποια είναι τα «τέρατα» της σημερινής εποχής, ο κ. Παπάζογλου απαντά με σαφήνεια: «Το χωρίς όρια κυνήγι του κέρδους, το μίσος για τον διαφορετικό, η έλλειψη αλληλεγγύης, η ιδεολογία του “μάτσο” αρσενικού, ο καριερισμός». Πρόκειται, όπως λέει, για αξίες που φύονται σε μια αρρωστημένη κοινωνία, η οποία συντηρεί τα τέρατα μέσω της διάδοσης προτύπων από την ειδησεογραφία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Παραπέμπει μάλιστα στην έννοια της «κοινοτοπίας του κακού» της Χάνα Άρεντ.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο συγγραφέας φέρνει στη μνήμη τις συγκλονιστικές αυτοκτονίες εργαζομένων στη France Télécom, οι οποίοι, λόγω υπερεργασίας και απειλής απολύσεων, έπεφταν στο κενό από τα παράθυρα την περίοδο της κρίσης.
Όλοι είμαστε εν δυνάμει «τέρατα»
Στο ερώτημα αν κρύβουμε όλοι ένα «τέρας» μέσα μας, ο κ. Παπάζογλου απαντά με μια φράση που συνοψίζει το φιλοσοφικό υπόβαθρο του έργου του: «Όλοι είμαστε εν δυνάμει “τέρατα”. Το αν θα καταπνίξουμε ή θ' αφυπνίσουμε την κακή πλευρά του εαυτού μας, εξαρτάται από την παιδεία που καλλιεργεί την κριτική σκέψη και αξίες σύμφυτες με τον ανθρωπισμό».
Ο «Βασιλιάς Γυμνός» και η γύμνια της εξουσίας
Στο δεύτερο έργο του, που ανεβαίνει στις 2 Νοεμβρίου στο Θέατρο Αργώ, το «τέρας» παίρνει τη μορφή ενός φανταστικού πρωθυπουργού, του Θεοφάνη. Πρόκειται για ένα άτομο εθισμένο στην εξουσία, που πασχίζει να παραμείνει σε αυτήν με κάθε τρόπο. Ο ήρωας, αποσυρμένος για λίγες ημέρες σε ένα μοναστήρι, κάνει έναν πνευματικό απολογισμό, όπου οι ρωγμές διαλύουν τη μάσκα του άτρωτου ηγέτη και αποκαλύπτονται τα ανεπούλωτα τραύματα, οι προδοσίες και οι ενοχές.
Ο συγγραφέας δεν διστάζει να επισημάνει και τη δική μας ευθύνη απέναντι σε αυτό το φαινόμενο: «Σίγουρα ευθυνόμαστε κι εμείς όταν καταπίνουμε αμάσητα όσα μας ταΐζουν. Οφείλουμε ν' ανιχνεύουμε τα κρυμμένα νοήματα πίσω από τις παραπλανητικές λέξεις και να μην παρασυρόμαστε από την αγιοποίηση των ηγετών». Μια προτροπή που αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην εποχή της παραπληροφόρησης.
«Η βροχή μέσα της»: Μνήμη, τραύμα και ψευδαισθήσεις
Το τρίτο έργο, που κάνει πρεμιέρα στις 18 Οκτωβρίου στον Τεχνοχώρο Εργοτάξιον, αφηγείται την ιστορία της Θάλειας, μιας γυναίκας που έχει οδηγηθεί στην κατάθλιψη από τον φόβο του θανάτου. Η επιστροφή της στο πατρικό σπίτι ξυπνά επώδυνες μνήμες και τραύματα, ενώ ένας άγνωστος αιθουσάρχης παλιού σινεμά πυροδοτεί ένα παιχνίδι ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία.
Ο κ. Παπάζογλου εξηγεί ότι οι ψευδαισθήσεις αποτελούν μια «σανίδα σωτηρίας» από μια πραγματικότητα που δεν μας αρέσει, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το σινεμά: «Με την είσοδο στην αίθουσα δραπετεύουμε από την γύρω μας πραγματικότητα». Η πραγματικότητα που περιγράφει στο έργο είναι ζοφερή: οικονομική κρίση, πρόσφυγες στις πλατείες, εκποίηση αξιών και χώροι πολιτισμού αφημένοι στην κρατική αδιαφορία.
Υπάρχει ελπίδα;
Το ερώτημα της ελπίδας βρίσκει τον συγγραφέα αισιόδοξο, υπό όρους: «Μόνο αν συνειδητοποιήσουμε τον όλεθρο στον οποίο μας σπρώχνει η κρατούσα τάξη πραγμάτων. Η αφύπνιση θα φέρει την αντίδραση». Μια διαπίστωση που παραπέμπει στην αρχαία ελληνική τραγωδία, όπου η κάθαρση έρχεται μέσα από τη συνειδητοποίηση.
Οι παραστάσεις με μια ματιά
«Εκτροφείο Τεράτων»
Κείμενο: Γιάννης Παπάζογλου, Σκηνοθεσία: Γιάννης Παπαδογιάννης. Ερμηνεύουν: Αθηνά Ασημάκη, Γιάννης Παπαδογιάννης. Από τις 16 Οκτωβρίου, κάθε Παρασκευή στις 20:30, στο Θέατρο Αργώ (Ελευσινίων 13-15, Αθήνα). Διάρκεια: 75'. Προπώληση: more.com.
«Ο Βασιλιάς Γυμνός»
Κείμενο: Γιάννης Παπάζογλου, Σκηνοθεσία: Γιάννης Παπαδογιάννης. Ερμηνεία: Περικλής Λιανός. Από τις 2 Νοεμβρίου, κάθε Δευτέρα στις 20:00 και Τρίτη στις 21:00, στο Θέατρο Αργώ. Διάρκεια: 75'. Προπώληση: more.com.
«Η βροχή μέσα της»
Σκηνοθεσία & Μουσική επιμέλεια: Θωμάς Μαυρογόνατος. Παίζουν: Γιώργος Ανδρουστόπουλος, Ελένη Σταυράκη Κοντοσταύλου. Από τις 18 Οκτωβρίου, κάθε Κυριακή στις 20:30, στον Τεχνοχώρο Εργοτάξιον (Διογένους 1, Αγ. Δημήτριος). Διάρκεια: 90'. Προπώληση: more.com.