Σε μια εποχή όπου οι αξίες της αλληλεγγύης και της θυσίας μοιάζουν λησμονημένες, το συγκλονιστικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται» επιστρέφει δυναμικά στη θεατρική σκηνή της Αθήνας, υπό τη σκηνοθετική ματιά του Μάνου Καρατζογιάννη. Εβδομήντα χρόνια μετά τη βράβευση του Κρητικού συγγραφέα με το Διεθνές Βραβείο Ειρήνης, η παράσταση που αγαπήθηκε από κοινό και κριτικούς την περασμένη σεζόν, αναμετράται ξανά με το διαχρονικό ερώτημα: ποιος είναι τελικά ο ξένος ανάμεσά μας;
Η διαχρονική αλληγορία του Καζαντζάκη για τον ανθρώπινο πόνο
Το έργο, γραμμένο με πόνο, αγάπη και πίστη για τον άνθρωπο, εκτυλίσσεται σε ένα χωριό όπου αναβιώνουν τα Πάθη του Χριστού κάθε επτά χρόνια. Ο παπα-Γρηγόρης και οι προεστοί επιλέγουν τα πρόσωπα που θα συμμετάσχουν στο έθιμο. Τον Χριστό θα υποδυθεί ο Μανολιός, ένας απλός βοσκός, ο οποίος μετά την εκλογή του αρχίζει να μεταμορφώνεται, επιδιώκοντας την απόλυτη ψυχική και σωματική αγνότητα.
Η ειρηνική ζωή του χωριού ανατρέπεται όταν καταφτάνουν πρόσφυγες από άλλο χωριό, διωγμένοι από τους Τούρκους. Οι χωριανοί διχάζονται: ο παπα-Γρηγόρης και πολλοί άλλοι τους κατηγορούν ότι φέρνουν τη χολέρα. Μόνο ο Μιχελής, η Κατερίνα, ο Γιαννακός, ο Κωνσταντής και ο Μανολιός στέκονται στο πλευρό τους, υπερασπιζόμενοι την αξία της αγάπης και της φιλευσπλαχνίας.
«Ο ξένος είμαστε εμείς», σημειώνουν οι συντελεστές, υπογραμμίζοντας ότι η πρόβα γίνεται παράσταση και η παράσταση μαρτυρία.
Η παγκόσμια πορεία ενός ελληνικού αριστουργήματος
Όπως επισημαίνει ο Μάνος Καρατζογιάννης, «ουδείς προφήτης εν τη πατρίδι αυτού»: το έργο δημοσιεύτηκε πρώτα στη Νορβηγία και τη Γαλλία, ενώ στην Ελλάδα εκδόθηκε το 1954. Η διεθνής απήχηση ήταν άμεση, με μεταφράσεις σε τουλάχιστον 34 γλώσσες. Το 1957, χρονιά εκδημίας του Καζαντζάκη, ο Τσέχος συνθέτης Bohuslav Martinů το μετέτρεψε σε όπερα με τίτλο «Το ελληνικό πάθος», ενώ ο Ζιλ Ντασέν το μετέφερε στον κινηματογράφο ως «Αυτός που πρέπει να πεθάνει».
Οι New York Times, σε κριτική τους τον Ιανουάριο του 1954, χαρακτήρισαν τον Καζαντζάκη όχι πλέον τοπικό ή εθνικό συγγραφέα, αλλά παγκόσμιο καλλιτέχνη. Το έργο έφτασε και στο BBC μέσω του ραδιοφωνικού θεατρικού του Derek Carver, ενώ ανέβηκε σε Γαλλία, Βέλγιο, Νορβηγία, Σουηδία και Αμερική. Στην Ελλάδα, πρωτοπαρουσιάστηκε στο θέατρο του Πεδίου του Άρεως από το «Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο» του Μάνου Κατράκη, στη μνήμη του οποίου είναι αφιερωμένη η τωρινή παράσταση, ενώ το 1975 έγινε τηλεοπτική σειρά στην ΕΡΤ.
Η επιστροφή του έργου στη σκηνή με φόντο τη σύγχρονη αγωνία
Ο σκηνοθέτης εξηγεί ότι στη νέα πρωτότυπη διασκευή συνυπάρχουν «η νοσταλγία για το χθες, ο θυμός για το σήμερα και η έκδηλη αγωνία για το αύριο, πάντα υπό τη σκιά της απειλής του εμφύλιου πάθους». Η κρητική του καταγωγή από τη μεριά της μητέρας του παίζει ρόλο σε αυτή την προσέγγιση, όπως και τα λόγια του Αλέξη Μινωτή για τον συντοπίτη του Καζαντζάκη: «Έβαλε τον εαυτό του κάτω εξήντα χρόνια μοναξιάς, τον έστυψε, κι έβγαλε την καλύτερη σταγόνα που έχουμε».
Η παράσταση ανεβαίνει στο Θέατρο Σταθμός (Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο) από τις 9 Οκτωβρίου, κάθε Παρασκευή στις 20:30, Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00, με διάρκεια 125 λεπτών. Τις ερμηνείες υπογράφουν οι Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλης Ζάπας, Μάνος Καρατζογιάννης, Πάνος Κούλης, Έλενα Μαυρίδου, Σπύρος Μαραγκουδάκης, Μιχαήλ Εφραίμ Τσουμπός, Κώστας Φαλελάκης, Πολύκαρπος Φιλιππίδης, Θανάσης Χαλκιάς και Στράτος Χρήστου.
Οι τιμές των εισιτηρίων διαμορφώνονται στα 17€ για το κανονικό, 15€ για φοιτητικό, 12€ για μειωμένο (άνω των 65, ανέργων, ΑμεΑ) και ομαδικό, και 10€ με ατέλεια, με προπώληση μέσω more.com.
Γιατί το έργο του Καζαντζάκη παραμένει επίκαιρο σήμερα;
Η γραφή του Καζαντζάκη, παρά τη θεοκρατική κοσμοθεωρία της, έχει στο κέντρο της τον άνθρωπο, το πνεύμα και τη θυσία. Έννοιες τόσο αναγκαίες στις μέρες μας, σε μια περίοδο όπου η αλληλεγγύη και η ενότητα δοκιμάζονται. Το έργο κατόρθωσε η φωνή του να ακουστεί πέρα από τη Σαρακήνα και τη Λυκόβρυση, τους τόπους δράσης της μυθοπλασίας του, σε ολόκληρο τον κόσμο, υπενθυμίζοντας ότι η ανθρωπότητα είναι ένα αδιαίρετο σύνολο.
Πληροφορίες παράστασης
- Κείμενο: Νίκος Καζαντζάκης
- Διασκευή – Σκηνοθεσία: Μάνος Καρατζογιάννης
- Κίνηση: Ζωή Χατζηαντωνίου
- Μουσική: Γιώργος Μαυρίδης
- Παραστάσεις: Από 9 Οκτωβρίου, Παρ 20:30, Σάβ 21:00, Κυρ 18:00
- Διάρκεια: 125΄
- Θέατρο Σταθμός: Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο (πλησίον Μετρό), τηλ. 210 52 30 267