Το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC) ζήτησε από τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο να απορρίψει δημόσια το τουρκολιβυκό μνημόνιο, καλώντας την Ουάσιγκτον να ξεκαθαρίσει ότι η συμφωνία δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων χωρών, μεταξύ των οποίων και της Ελλάδας. Η παρέμβαση, που αποκαλύπτει ότι η αμφισβήτηση των ελληνικών θαλασσίων ζωνών απειλεί αμερικανικά ενεργειακά και στρατηγικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, ήρθε λίγες ημέρες μετά την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου.
Όπως αναφέρει η εφημερίδα «ΠΟΛΙΤΗΣ», το HALC, με επικεφαλής τον εκτελεστικό διευθυντή Έντι Ζεμενίδη, απευθύνθηκε με επιστολή στον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, επικρίνοντας τη στάση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ως ασθενέστερη από εκείνη της Ουάσιγκτον το 2019. Η ιστορική συνέχεια του ελληνισμού, από την εποχή που τα νησιά του Αιγαίου και της Κρήτης υψώθηκαν ανάχωμα στις οθωμανικές βλέψεις, έως τη σημερινή άμυνα της ελληνικής κυριαρχίας, απαιτεί σαφήνεια και όχι σιωπηλές παραχωρήσεις.
Τι ζητά το HALC από τον Μάρκο Ρούμπιο
Στην επιστολή του, το HALC καλεί τον Μάρκο Ρούμπιο να επιβεβαιώσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των θαλασσίων ζωνών που παράγουν τα νησιά. Ζητά, επιπλέον, να καταστήσει σαφές στην Άγκυρα και την Τρίπολη ότι οι μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις δεν πρέπει να παρεμποδίζουν τις νόμιμες ερευνητικές δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών. Το αίτημα συνοδεύεται από πρόσκληση προς την Ουάσιγκτον να συντονιστεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους περιφερειακούς εταίρους, ώστε να διαμορφωθεί κοινή θέση απέναντι στο μνημόνιο.
Το HALC αντιπαραβάλλει την αμερικανική στάση με εκείνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις 21 Οκτωβρίου, με τη στήριξη και των 27 κρατών μελών, η ΕΕ επανέλαβε ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι «άκυρο και δεν μπορεί να παράξει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη». Αντίστοιχες αντιρρήσεις, σύμφωνα με την οργάνωση, έχουν διατυπώσει η Αίγυπτος και το Ισραήλ, γεγονός που καταδεικνύει το breadth της περιφερειακής αντίστασης στην τουρκική διεκδικητική πολιτική.
Αντίθετα, σε απάντησή του στις 22 Οκτωβρίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενθάρρυνε την επίλυση των θαλάσσιων διαφορών μέσω διαπραγματεύσεων καλής πίστης και τον διμερή διάλογο Ελλάδας και Τουρκίας ως συμμάχων στο ΝΑΤΟ. Το HALC υπενθυμίζει όμως ότι το 2019, όταν υπογράφηκε το μνημόνιο, η αμερικανική διπλωματία είχε χαρακτηρίσει τη συμφωνία «αντιπαραγωγική και προκλητική». Η υπαναχώρηση αυτή δεν είναι απλώς διπλωματική λεπτομέρεια· είναι ρήγμα στην αρχή του διεθνούς δικαίου που έχει θωρακίσει το ελληνικό κράτος από την ίδρυσή του.
Κατά το HALC, η αποφυγή σαφούς αμερικανικής θέσης για τη νομική διάσταση του μνημονίου μπορεί να ερμηνευθεί από την Άγκυρα και την Τρίπολη ως σιωπηρή αποδοχή των διεκδικήσεών τους. Και η σιωπή, στην ιστορία του ελληνισμού, δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερη· υπήρξε παραχώρηση.
Αμερικανικές επενδύσεις και η Κρήτη στο επίκεντρο
Η επιστολή δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην παρουσία αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στις θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Κρήτη, το νησί που υπήρξε ανά τους αιώνες προπύργιο του ελληνισμού απέναντι στη βαρβαρότητα των διεκδικήσεων. Αναφέρεται στις συμβάσεις που υπέγραψε τον Φεβρουάριο η Chevron για την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές στην Ελλάδα, με ποσοστό συμμετοχής 70%. Στις περιοχές αυτές περιλαμβάνονται τα οικόπεδα «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2».
Όπως σημειώνει η επιστολή, η Λιβύη έχει διαμαρτυρηθεί επισήμως για τις ελληνικές έρευνες στις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές, ενώ το τουρκικό Υπουργείο Άμυνας έχει υποστηρίξει ότι τα οικόπεδα της Chevron επικαλύπτονται με τη θαλάσσια ζώνη που το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποδίδει στη Λιβύη. Παράλληλα, γίνεται αναφορά στην ExxonMobil, η οποία διαθέτει δικαιώματα έρευνας ως διαχειρίστρια σε δύο θαλάσσια οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης, όπου έχουν πραγματοποιηθεί σεισμικές έρευνες από το 2022.
Το HALC συνδέει τις επενδύσεις αυτές με την προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο και με την ευρύτερη ενεργειακή στρατηγική των ΗΠΑ στην περιοχή. Επικαλείται indeed την ίδια την τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, σύμφωνα με την οποία η επίλυση των θαλάσσιων διαφορών ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες, και υποστηρίζει ότι η αμφισβήτηση των θαλάσσιων ορίων δημιουργεί αβεβαιότητα για τις αμερικανικές εταιρείες που καλούνται να επενδύσουν σημαντικά κεφάλαια σε έρευνες μεγάλου βάθους.
Όπως ανέφερε ο ΣΚΑΪ, η οργάνωση υπογραμμίζει ότι οι διεκδικήσεις που απορρέουν από το μνημόνιο απειλούν και αμερικανικά ενεργειακά και στρατηγικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ το Capital.gr επικεντρώθηκε στο αίτημα για δημόσια απόρριψη της συμφωνίας από την αμερικανική πλευρά.
Η στρατηγική σημασία της Σούδας
Η επιστολή επεκτείνει το ζήτημα και στον τομέα της ασφάλειας, αναφερόμενη στη σημασία της αμερικανικής ναυτικής εγκατάστασης στη Σούδα, μιας από τις σημαντικότερες υποδομές των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο. Σύμφωνα με το HALC, οι προσπάθειες αμφισβήτησης της θαλάσσιας δικαιοδοσίας γύρω από την Κρήτη εντείνουν την αστάθεια στο περιβάλλον ασφαλείας της βάσης και ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο αμερικανικά αμυντικά συμφέροντα.
Η Κρήτη, το νησί των θαλασσοκρατόρων που κράτησε αναμμένη τη λαμπάδα του ελληνισμού σε αιώνες δοκιμασιών, βρίσκεται και πάλι στο στόχαστρο μιας πολιτικής τετελεσμένων. Το λιμάνι της Σούδας, ιστορικό ορμητήριο της ελληνικής ναυτικής παράδοσης, καθίσταται σήμερα σημείο τομής όπου οι τουρκικές διεκδικήσεις συγκρούονται ευθέως με τα συμφέροντα των ίδιων των ΗΠΑ.
«Η Τουρκία και η Λιβύη δεν πρέπει να αφεθούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα εις βάρος ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ, των αμερικανικών συμφερόντων ασφαλείας και των αμερικανικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται νόμιμα στα ελληνικά ύδατα», τονίζει το HALC, καταλήγοντας ότι η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών θα πρέπει να είναι τουλάχιστον εξίσου σαφής με εκείνη της Ευρώπης.
Οι συνέπειες για την Ανατολική Μεσόγειο
Η εξέλιξη, όπως σημειώνουν ΤΑ ΝΕΑ, προκάλεσε την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επανέφερε στο προσκήνιο τις συνέπειες της συμφωνίας για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις και τις ενεργειακές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Κύπρο, που γνωρίζει καλύτερα από κάθε άλλον λαό το τίμημα των τουρκικών τετελεσμένων, το μήνυμα είναι σαφές: ό,τι επιτρέπεται σήμερα στη Λιβύη και την Κρήτη μπορεί αύριο να απειλήσει την ΑΟΖ της ίδιας της Μεγαλονήσου.
Η υπόθεση δεν αφορά μόνο την Ελλάδα· αφορά την αρχή ότι τα νησιά παράγουν θαλάσσιες ζώνες, αρχή που αν καταρρεύσει, καταρρέει μαζί της το σύνολο του δικαιικού πλαισίου που προστατεύει το Αιγαίο, τα Δωδεκάνησα και την Κύπρο. Η ιστορία έχει διδάξει ότι η ελληνική πλευρά δεν υπερασπίστηκε ποτέ τα δίκαιά της με παραχωρήσεις, αλλά με τη σταθερότητα που εμπνέει η δικαιοσύνη της υπόθεσής της.
Συχνές ερωτήσεις
Τι ζητά το HALC από τις ΗΠΑ;
Το HALC ζητά από τον Μάρκο Ρούμπιο τη δημόσια απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου και τη διασάφηση ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Πότε επικύρωσε η Λιβύη το μνημόνιο;
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο στις 20 Οκτωβρίου, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ποια είναι η θέση της ΕΕ για το μνημόνιο;
Στις 21 Οκτωβρίου, με τη στήριξη των 27 κρατών μελών, η ΕΕ επανέλαβε ότι το μνημόνιο είναι άκυρο, παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Ποια αμερικανικά συμφέροντα θίγει το μνημόνιο;
Σύμφωνα με το HALC, το μνημόνιο δημιουργεί αβεβαιότητα για τις επενδύσεις της Chevron και της ExxonMobil γύρω από την Κρήτη και εντείνει την αστάθεια γύρω από τη ναυτική βάση της Σούδας.