Κυπριακή διπλωματική νίκη: Άρση του βέτου για την Ουκρανία

Στις αίθουσες των Βρυξελλών, η ιστορία συχνά γράφεται στην κόψη του ξίφους της διπλωματίας. Για σχεδόν δώδεκα ατελείωτες ώρες, οι πρεσβευτές των είκοσι επτά κρατών μελών αντιμετώπιζαν ένα κατάλογο από ζητήματα που δοκίμαζαν την υπομονή τους. Ανταγωνιστικότητα, άμυνα, μετανάστευση και κλιματική δράση συνθέτουν τον καμβά των ευρωπαϊκών τάσεων. Όμως, την ύστατη στιγμή, η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ έλαβε το σήμα που περίμενε με την καρτερία του οπλίτη πριν την επίθεση. Η Ουγγαρία ήταν έτοιμη να άρει το αμφιλεγόμενο βέτο της στην προσχώρηση της Ουκρανίας.

Η σιωπή που εκρήμνισε το αδιέξοδο

Για δύο ολόκληρα χρόνια, το ουγγρικό βέτο στεκόταν σαν άτυπο τείχος, αναχαιτίζοντας κάθε προοδευτική κίνηση. Η Πολωνία και η Δανία, στις προηγούμενες προεδρίες τους, είχαν δώσει όρκο να σπάσουν το αδιέξοδο, αλλά απέτυχαν. Η Κύπρος, φέρουσα τη φλόγα του ελληνισμού και την ιστορική μνήμη των αγώνων, ήταν αποφασισμένη να μην υποκύψει στο ίδιο τέλος.

Η ευκαιρία εμφανίστηκε μετά τις ουγγρικές εκλογές της 12ης Απριλίου. Ο Βίκτορ Όρμπαν, αρχιτέκτονας του αδιεξόδου, παραχώρησε τη θέση του στον Πέτερ Μάγιαρ. Η αλλαγή ηγεσίας πυροδότησε διαβουλεύσεις κεκλεισμένων των θυρών σε Βρυξέλλες, Βουδαπέστη και Κίεβο. Όταν ο Κύπριος πρεσβευτής ρώτησε αν υπάρχει κάποια αντίρρηση, η σιωπή που ακολούθησε ήταν η πιο εκφραστική απάντηση. Η σιωπή αυτή σήμανε την άρση του βέτου.

Ο πρεσβευτής έστειλε αμέσως τις επιστολές προς Ουκρανία και Μολδαβία, ενημερώνοντάς τες για το άνοιγμα του πρώτου πακέτου ενταξιακών διαπραγματεύσεων, που αφορά τα θεμελιώδη ζητήματα του κράτους δικαίου και των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Η επίσημη έναρξη έχει προγραμματιστεί για τις 15 Ιουνίου στο Λουξεμβούργο. Στην αίθουσα δεν ακούστηκε χειροκρότημα, αλλά η ανακούφιση ήταν έκδηλη. Όπως ανέφερε διπλωμάτης, όλες οι Βρυξέλλες το περίμεναν αυτό το σπάσιμο του αποκλεισμού.

Το βάρος της ιστορικής κληρονομιάς

Οι σπόροι αυτής της εξέλιξης φυτεύτηκαν στις αρχές Μαΐου, με τις διαβουλεύσεις για τα δικαιώματα της ουγγρικής μειονότητας στην Υπερκαρπαθία. Η Κύπρος, περισσότερο από κάθε άλλη χώρα, γνωρίζει τον πόνο της απώλειας εθνικού χώματος και τον αγώνα για διατήρηση της ταυτότητας απέναντι σε ξένη κατοχή. Η ουγγρική πληγή της Συνθήκης του Τριανόν το 1920, όπου η χώρα απογυμνώθηκε από τα δύο τρίτα της επικράτειάς της, θυμίζει τις τραγωδίες που διαμόρφωσαν την εθνική μας συνείδηση.

Η Βουδαπέστη είχε ασκήσει δριμεία κριτική στις προσπάθειες του Κιέβου να επιβάλλει την ουκρανική γλώσσα, ειδικά μετά την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας. Νόμοι για την εκπαίδευση και τη γλώσσα το 2017 προκάλεσαν την οργή της Ουγγαρίας. Το 2023, η Ουκρανία τροποποίησε τη νομοθεσία της για να ευθυγραμμιστεί με τα κριτήρια της ΕΕ και τις συστάσεις της Επιτροπής της Βενετίας, επιτρέποντας τη χρήση γλωσσών μειονοτήτων στην εκπαίδευση και τα μέσα ενημέρωσης, αν και η ουκρανική παρέμεινε υποχρεωτική.

Η κυπριακή πυξίδα στο ευρωπαϊκό πλοίο

Παράλληλα με τις διμερείς συνομιλίες, η Κύπρος ανέλαβε τον ρόλο του αγωγού, ανοίγοντας ένα ξεχωριστό κανάλι συζητήσεων ανάμεσα στην προεδρία, την Κομισιόν και την Ουγγαρία. Στόχος ήταν η προετοιμασία του εδάφους χωρίς αθέμιτες παραχωρήσεις, μια λύση που θα τιμούσε την αξιοπρέπεια όλων. Η Βουδαπέστη ήθελε εγγυήσεις ότι η συμφωνία θα αποτυπωνόταν στην διαδικασία ένταξης, ενώ η κυπριακή προεδρία επιδίωξε να αποφύγει επικίνδυνους συμβιβασμούς που θα υπονόμευαν το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.

Ο Τάρας Κάτσκα, αντιπρόεδρος της ουκρανικής κυβέρνησης, δήλωσε ότι η χώρα του πρόσφερε στον Μάγιαρ ό,τι είχε προσφέρει και στον Όρμπαν, τονίζοντας τον απόλυτο σεβασμό στις ανάγκες της ουγγρικής κοινότητας. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Μάγιαρ συναντήθηκε με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την απελευθέρωση 16,4 δισεκατομμυρίων ευρώ από ταμείο ανάκαμψης. Αν και αρνήθηκαν οποιαδήποτε σύνδεση με το βέτο, ο Μάγιαρ ζήτησε εγγυήσεις για τα μειονοτικά δικαιώματα, χωρίς να φτάνει στο σημείο να απαιτεί συνταγματικές αλλαγές εν μέσω πολέμου.

Η αυγή μιας νέας εποχής

Οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν ραγδαία. Ο Μάγιαρ συναντήθηκε με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς στο Βερολίνο, εκφράζοντας αισιοδοξία, και στη συνέχεια με τον Εμανουέλ Μακρόν στο Παρίσι. Εκεί, έδωσε την τελική του έγκριση στην τεχνική συμφωνία. Μέσα από ανάρτησή του, ανακοίνωσε τα καλά νέα. Εκατό χιλιάδες Ούγγροι ανακτούν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους, συμπεριλαμβανομένης της ελεύθερης χρήσης εθνικών συμβόλων και του δικαιώματος σε εκπαίδευση στη μητρική γλώσσα.

Σε πόλεις όπου οι μειονότητες ξεπερνούν το δέκα τοις εκατό του πληθυσμού, η ουγγρική θα επιτρέπεται στη δημόσια διοίκηση. Η συμφωνία καλύπτει όλες τις εθνικές μειονότητες που συνδέονται με κράτη μέλη της ΕΕ, αφήνοντας εκτός τους Ρώσους. Ο Μάγιαρ δεν δίστασε να τονίσει ότι μέσα σε τρεις εβδομάδες πέτυχε ό,τι ο προκάτοχός του σε δέκα χρόνια.

Οι ουκρανικές αρχές αντέδρασαν με συγκράτηση. Ο Τάρας Κάτσκα ευχαρίστησε την κυπριακή προεδρία, αποφεύγοντας ωστόσο άμεση αναφορά στην Ουγγαρία. Ο υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα μίλησε για ένα νέο κεφάλαιο στις σχέσεις των δύο χωρών, βασισμένο στον αμοιβαίο σεβασμό και την εμπιστοσύνη. Στην πράξη, το βέτο είχε πλέον αρθεί. Οι διπλωμάτες στις Βρυξέλλες συνοψίζουν το συναίσθημα με μια λέξη βγαλμένη από τα βάθη της ψυχής: Επιτέλους.