Η Θεσσαλία απειλείται με μετατροπή σε έρημο Σαχάρα

Η Θεσσαλία, η καρδιά της ελληνικής γης, κινδυνεύει να μετατραπεί σε έρημο Σαχάρα εντός των επόμενων δεκαετιών, εάν δεν ληφθούν άμεσα και ουσιαστικά μέτρα. Σύμφωνα με έρευνες του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τα επεισόδια ξηρασίας στην περιοχή αυξάνονται δραματικά, σχεδόν διπλασιάζονται για την περίοδο 2070-2100, με μεγαλύτερη δριμύτητα, μεγαλύτερη διάρκεια και ευρύτερη γεωγραφική εξάπλωση.

Η ανθρωπογενής πίεση στα υδατικά αποθέματα

Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Νικήτας Μυλόπουλος, το υδατικό δυναμικό της Θεσσαλίας δέχεται εδώ και δεκαετίες τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή πίεση για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών, σε σύγκριση με τα υπόλοιπα διαμερίσματα της χώρας. Η διατάραξη του υδατικού ισοζυγίου, η εξάντληση των αποθεμάτων του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και η σοβαρή μείωση των παροχών του ποταμού Πηνειού, συνιστούν ένα περιβαλλοντικό και αναπτυξιακό πρόβλημα που απαιτεί ιδιαίτερη αντιμετώπιση. Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στην κάλυψη της αρδευτικής ζήτησης κατά τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο, όταν οι ανάγκες των καλλιεργειών είναι υψηλές και οι διατιθέμενες ποσότητες νερού μειωμένες.

Η ιστορική ξηρασία του 1989-1990

Μελέτη των μετεωρολογικών ξηρασιών στη Θεσσαλία έδειξε ότι για το έτος 1989-1990, η ξηρασία είχε περίοδο επαναφοράς μεγαλύτερη από 80 έτη και έπληξε περισσότερο από το 50% της έκτασης της Θεσσαλίας. Η περιοχή που επηρεάστηκε περισσότερο ήταν η δυτική ορεινή περιοχή, από όπου πηγάζουν ο Πηνειός ποταμός και οι σημαντικότεροι παραπόταμοί του. Τα έντονα φαινόμενα ξηρασίας συνέβαλαν στη μείωση των αρδευόμενων καλλιεργούμενων εκτάσεων, με άμεσο επακόλουθο τη μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και την εξάντληση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτινων αποθεμάτων. Η διάνοιξη γεωτρήσεων στο καρστικό σύστημα, καθώς και η ανεξέλεγκτη λήψη νερού κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, κυρίως από ιδιωτικές γεωτρήσεις, επιδείνωσαν περαιτέρω την κατάσταση.

Τι είναι η ξηρασία και ποιοι οι τύποι της

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ξηρασία είναι ένα ακραίο περιβαλλοντικό φαινόμενο με διάφορες μορφές, ανάλογα με την παράμετρο με την οποία εκφράζεται και το κλίμα της περιοχής. Σε αντίθεση με άλλα ακραία γεγονότα, όπως πλημμύρες και καταιγίδες, η ξηρασία έχει συνήθως μεγάλη χρονική διάρκεια και σχετίζεται με περιόδους ανεπάρκειας των υδατικών πόρων. Οι πιο γνωστοί ορισμοί της ξηρασίας είναι:

• Μετεωρολογική ξηρασία: Η μείωση των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων μιας περιοχής σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, σημαντικά κάτω από το μέσο όρο ή κάτω από μια κρίσιμη τιμή.
• Γεωργική (αγροτική) ξηρασία: Η μείωση της υγρασίας του εδάφους σε τέτοιο βαθμό ώστε η γεωργική παραγωγή να μειώνεται σημαντικά.
• Υδρολογική ξηρασία: Η έλλειψη όχι μόνο ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων, αλλά και επιφανειακής και υπόγειας απορροής.
• Ξηρασία Υδατικών Συστημάτων (Κοινωνικο-οικονομική ξηρασία): Η αρνητική τιμή της διαφοράς κάθε μορφής προσφοράς και ζήτησης νερού.

Η ανάγκη για άμεση δράση

Η μετάβαση από τις μικρές έως μέσες τιμές ξηρασίας σε υψηλές τιμές για την περίοδο 2070-2100, όπως προκύπτει από τα δύο κοινωνικοοικονομικά σενάρια κλιματικής αλλαγής, καθιστά επιτακτική την ανάγκη για σοβαρά μέτρα. Η Θεσσαλία, ως κοιτίδα του ελληνικού πολιτισμού και σιτοβολώνας της πατρίδας μας, δεν μπορεί να αφεθεί στη μοίρα της. Η προστασία των υδατικών πόρων αποτελεί χρέος προς τις επόμενες γενιές, όπως ακριβώς οι πρόγονοί μας προστάτευαν τη γη και το νερό ως ιερά αγαθά.