Η Κλοπή των Ρενουάρ: Όταν ο Θησαυρός Γίνεται Κατάρα για τους Κλέφτες
Στη Γαλλική Ριβιέρα, εκεί όπου το φως του ηλίου συναντά τη γαλήνη της Μεσογείου, δύο έργα του μεγάλου Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ παραμένουν άφαντα μετά από τολμηρή κλοπή στο μουσείο του ζωγράφου στο Cagnes-sur-Mer. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, οι δράστες αυτής της ιεροσυλίας ενδέχεται να κρατούν στα χέρια τους έναν θησαυρό που, για εκείνους, δεν έχει καμία αξία.
Η εικόνα του μυστηριώδους συλλέκτη που αποκτά κρυφά ένα διάσημο κλεμμένο έργο τέχνης αποτελεί προσφιλές σενάριο του κινηματογράφου. Όμως, όπως τονίζουν οι ειδικοί, η πραγματικότητα απέχει παρασάγγας από τη μυθοπλασία. Ο ιδιωτικός ερευνητής έργων τέχνης Arthur Brand, με δύο δεκαετίες εμπειρίας σε εγκλήματα τέχνης, δηλώνει στο Associated Press ότι τα ευρέως γνωστά κλεμμένα έργα είναι ουσιαστικά αδύνατο να πωληθούν νομίμως.
«Ο κόσμος πάντα φαντάζεται έναν τύπο σαν τον Dr. No από τον James Bond. Αλλά αυτό είναι Χόλιγουντ. Στον πραγματικό κόσμο δεν υπάρχουν τέτοιοι συλλέκτες», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όπως εξηγεί, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ένας πίνακας αποτιμώμενος σε εκατομμύρια ευρώ, από τη στιγμή που κλαπεί, αποκτά στην πράξη σχεδόν μηδενική αξία στη μαύρη αγορά. Πρόκειται για μια τραγική ειρωνεία: ο θησαυρός της τέχνης μετατρέπεται σε «καυτή πατάτα» για τους δράστες.
Ποια έργα του Ρενουάρ εκλάπησαν και ποια βρέθηκαν
Σύμφωνα με τις γαλλικές Αρχές, οι δράστες αφαίρεσαν συνολικά τέσσερις πίνακες του Ρενουάρ από το μουσείο, το οποίο στεγάζεται στην τελευταία κατοικία του ζωγράφου. Ωστόσο, δύο από αυτούς, τα «Portrait of Madame Pichon» και «Coco Reading», εγκαταλείφθηκαν στον κήπο του μουσείου κατά τη φυγή των δραστών. Άφαντα παραμένουν τα «Portrait of Madame Colonna Romano» και «Young Woman at the Well».
Ο δήμαρχος της Cagnes-sur-Mer, Bryan Masson, εκτίμησε ότι η συνολική αξία των τεσσάρων έργων ανέρχεται σε 9 εκατομμύρια ευρώ. Ένα ποσό που θα μπορούσε να στηρίξει ολόκληρες πολιτιστικές προσπάθειες, αλλά τώρα βρίσκεται σε ομηρία στα χέρια αγνώστων.
Γιατί είναι σχεδόν αδύνατη η μεταπώληση κλεμμένων πινάκων
Η καθηγήτρια εγκλήματος τέχνης Erin Thompson από το John Jay College of Criminal Justice στη Νέα Υόρκη εκτιμά ότι η πιθανότητα οι δράστες να αποκομίσουν πραγματικό κέρδος είναι εξαιρετικά μικρή. Ένας αναγνωρίσιμος πίνακας δεν μπορεί να εμφανιστεί σε οίκο δημοπρασιών ή σε νόμιμη αγορά χωρίς να προκαλέσει άμεσα υποψίες. Ακόμη και σε παράνομες συναλλαγές, η αξία του καταρρέει, καθώς ο αγοραστής αναλαμβάνει τεράστιο νομικό κίνδυνο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κλέφτες επιχειρούν να κερδίσουν χρήματα ζητώντας λύτρα για την επιστροφή των έργων ή προσπαθώντας να εμπλέξουν ασφαλιστικές εταιρείες. Ωστόσο, πολλοί μικροί μουσειακοί οργανισμοί δεν ασφαλίζουν τα έργα τους λόγω του υψηλού κόστους. Αν τελικά οι πίνακες δεν επιστραφούν ή δεν εντοπιστούν, μπορεί να παραμείνουν κρυμμένοι επί χρόνια ή ακόμη και να καταστραφούν από τους ίδιους τους δράστες, προκειμένου να εξαφανιστούν αποδεικτικά στοιχεία.
Η τέχνη ως διαπραγματευτικό χαρτί στον κόσμο του εγκλήματος
Υπάρχουν πάντως περιπτώσεις όπου κλεμμένα έργα τέχνης κυκλοφορούν στον εγκληματικό κόσμο ως ένα είδος ανταλλάγματος ή εγγύησης. Ο Brand αναφέρει ότι πίνακες έχουν χρησιμοποιηθεί ακόμη και ως μερική πληρωμή σε παράνομες συναλλαγές, όπως για ναρκωτικά.
Ο δικηγόρος και ιδρυτής της Art Recovery International, Christopher Marinello, εξηγεί ότι ένας πιο έμπειρος εγκληματίας μπορεί να κρατήσει ένα διάσημο έργο ως διαπραγματευτικό χαρτί σε περίπτωση σύλληψής του.
«Κάποιος έμπορος ναρκωτικών μπορεί να πει στον εισαγγελέα: δώσε μου μικρότερη ποινή και θα σου πω πού βρίσκονται οι Ρενουάρ», σημείωσε, προσθέτοντας ότι τέτοιες πρακτικές έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν.
Γιατί τα κοσμήματα είναι πιο «εύκολη λεία» από τους πίνακες
Σε αντίθεση με τους πίνακες, κοσμήματα και πολύτιμα αντικείμενα μπορούν να λιώσουν, να διαλυθούν ή να χωριστούν σε μικρότερα κομμάτια, ώστε να γίνουν δυσκολότερα αναγνωρίσιμα. Αυτός είναι και ο λόγος που πολύτιμα μέταλλα και κοσμήματα έχουν γίνει ελκυστικότερος στόχος για εγκληματίες. Ένας πίνακας, αντίθετα, δεν διαθέτει αντίστοιχη «εμπορεύσιμη» πρώτη ύλη.
Όπως το έθεσε ο James Ratcliffe από το Art Loss Register: «Είναι ένας καμβάς με παλιά λαδομπογιά. Δεν μπορείς να τον αλλάξεις ή να τον πουλήσεις για κάτι διαφορετικό από αυτό που είναι».
Οι κλοπές έργων τέχνης δεν υποχωρούν
Οι ειδικοί, πάντως, προειδοποιούν ότι οι κλοπές έργων τέχνης δεν δείχνουν να υποχωρούν. Νωρίτερα φέτος, έργα των Ρενουάρ, Σεζάν και Ματίς, αξίας εκατομμυρίων ευρώ, εκλάπησαν στην Ιταλία πριν εντοπιστούν και επιστραφούν.
Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται τα μικρά μουσεία, τα οποία συχνά δεν διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για προηγμένα συστήματα ασφαλείας. Σε πολλές περιπτώσεις στεγάζονται επίσης σε ιστορικά κτίρια, όπου η εγκατάσταση σύγχρονων μέτρων προστασίας είναι δυσκολότερη.
Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει για άλλη μια φορά την ανάγκη προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, αυτού του πολύτιμου θησαυρού που συνδέει τους λαούς με την ιστορία τους. Όπως οι πρόγονοί μας προστάτευαν τα ιερά τους, έτσι και εμείς οφείλουμε να διαφυλάξουμε τους καρπούς του πνεύματος για τις επόμενες γενιές.