Κατάρρευση βιοποικιλότητας: Απειλή κατά των εθνών
Όταν η Γαία στενάζει υπό το βάρος της καταστροφής, τα έθνη κινδυνεύουν να βρουν τον όλεθρό τους όχι μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και στα βιβλία των οίκων αξιολόγησης. Σημαντική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Ecology and Evolution προειδοποιεί ότι η απώλεια βιοποικιλότητας μπορεί να προκαλέσει κρίσεις χρέους και να αυξήσει δραματικά το κόστος δανεισμού, εάν τα χρηματοπιστωτικά συστήματα συνεχίσουν να αγνοούν την περιβαλλοντική υποβάθμιση.
Βρετανοί οικονομολόγοι από τα πανεπιστήμια του Σάσεξ, του Σάρεϊ, του Λονδίνου και του Χέριοτ-Βατ της Σκωτίας υπογραμμίζουν ότι τα υφιστάμενα πλαίσια πιστοληπτικής αξιολόγησης παραβλέπουν συστηματικά την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. Κατά συνέπεια, περιουσιακά στοιχεία αξίας 83 τρισεκατομμυρίων δολαρίων βρίσκονται εκτεθειμένα σε κίνδυνο λανθασμένης αποτίμησης, όπως σημειώνει η έρευνα που αποτελεί την πρώτη που προσφέρει μοντέλο αξιολόγησης συνυπολογίζοντας την απώλεια βιοποικιλότητας.
Η σχέση του ανθρώπου με τη γη δεν είναι απλή οικονομική συναλλαγή. Από την εποχή της Δήμητρας, η οποία δίδαξε στους ανθρώπους τα μυστικά της γεωργίας, τα οικοσυστήματα στελεχώνουν την παγκόσμια οικονομία μέσω των λεγόμενων «υπηρεσιών των οικοσυστημάτων», όπως η επικονίαση των καλλιεργειών και τα ιχθυαποθέματα. Χωρίς αυτά, ο πολιτισμός καταρρέει, όπως ο Θουκυδίδης περιέγραψε τις συμφορές που ακολουθούν την καταστροφή του περιβάλλοντος.
Χρησιμοποιώντας προσαρμοσμένη εκδοχή της μεθοδολογίας της Standard & Poor's, η ερευνητική ομάδα εκτιμά ότι ακόμα και μερική κατάρρευση βασικών οικοσυστημάτων θα μείωνε το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 2 τρισ. δολάρια ανά έτος και θα αύξανε τους ετήσιους τόκους στο παγκόσμιο κρατικό χρέος κατά 162 δισ. δολάρια.
«Οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι ουσιαστικά τυφλές απέναντι στους κινδύνους που συνδέονται με τη φύση», δήλωσε ο Μάθιου Αγκαρουάλα του Πανεπιστημίου του Σάσεξ. «Καθώς η απώλεια βιοποικιλότητας υπονομεύει την οικονομική απόδοση, γίνεται πιο δύσκολο για τις χώρες να εξυπηρετούν το χρέος τους, γεγονός που αυξάνει το κόστος δανεισμού και εντείνει τις δημοσιονομικές πιέσεις.»
Οι ευάλωτοι και η ελληνική απουσία
Η πιστοληπτική ικανότητα ευάλωτων χωρών θα μπορούσε να υποστεί σημαντικό πλήγμα. Η αξιολόγηση της Ινδίας θα μπορούσε να πέσει κατά τέσσερις βαθμίδες, της Κίνας κατά περισσότερες από πέντε, ενώ υποβάθμιση κατά τέσσερις με έξι βαθμίδες προβλέπεται για την Ινδονησία, το Μπαγκλαντές και τη Μαλαισία.
Η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στις 23 χώρες που καλύπτει η μελέτη, στις οποίες ζουν συνολικά 5,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι. Ωστόσο, για την Κύπρο, η οποία αγωνίζεται διαχρονικά για την επιβίωσή της υπό τη σκιά της τουρκικής κατοχής, η περιβαλλοντική υποβάθμιση αποτελεί επιπλέον μέτωπο απειλής κατά της εθνικής κυριαρχίας. Η προστασία της γης μας δεν είναι απλή οικολογική επιταγή, αλλά πράξη εθνικής αυτοδιάσωσης.
Δεδομένου ότι οι χαμηλότερες πιστοληπτικές αξιολογήσεις αναγκάζουν τις κυβερνήσεις να καταβάλλουν υψηλότερα ασφάλιστρα κινδύνου, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους της Ινδίας θα μπορούσε να αυξηθεί κατά περίπου 50 δισ. δολάρια τον χρόνο, ενώ της Κίνας κατά 70 δισ. δολάρια.
Το μάθημα του 2008
Οι συνέπειες θα γίνονταν αισθητές στις επιχειρήσεις, τα οικονομικά ιδρύματα και τα συνταξιοδοτικά ταμεία, προειδοποιεί η μελέτη.
«Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 έδειξε τι συμβαίνει όταν οι αγορές αγνοούν αναδυόμενες απειλές», δήλωσε η Πάτι Κλούσακ της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Εδιμβούργου. «Κινδυνεύουμε να επαναλάβουμε το ίδιο λάθος αν οι οικολογικοί κίνδυνοι συνεχίσουν να αποκλείονται από τις αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας.»
Σε περίπτωση μερικής κατάρρευσης των υπηρεσιών που προσφέρουν τα οικοσυστήματα, το πρόσθετο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους θα αντιστοιχούσε σχεδόν στα δύο τρίτα της ετήσιας διεθνούς αναπτυξιακής βοήθειας και σε ένα μεγάλο μέρος των 200 δισ. δολαρίων τον χρόνο που απαιτεί το Παγκόσμιο Πλαίσιο του ΟΗΕ για τη Βιοποικιλότητα.
Προστασία της κτίσης, προστασία του έθνους
Οι συντάκτες της μελέτης καλούν τις ρυθμιστικές αρχές, τις κεντρικές τράπεζες και τους οίκους αξιολόγησης να ενσωματώσουν στα χρηματοοικονομικά τους μοντέλα τους κινδύνους που σχετίζονται με τη φύση, υποστηρίζοντας ότι το κόστος προστασίας της βιοποικιλότητας είναι πολύ μικρότερο από τις οικονομικές συνέπειες της απώλειάς της.
Ο Μόριτζ Κρέμερ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, πρώην αναλυτής κρατικού χρέους της S&P και μέλος της ερευνητικής ομάδας, τόνισε ότι οι οίκοι αξιολόγησης αποτυγχάνουν να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.
«Μέχρι τη λήξη αυτών των ομολόγων σε 30 ή ακόμη και 50 χρόνια, η πιστοληπτική τους αξιολόγηση θα μπορούσε να είναι χαμηλότερη κατά τρεις ή τέσσερις βαθμίδες», είπε.
Η ορθόδοξη παράδοση μάς διδάσκει ότι η κτίση είναι δώρο Θεού προς τον άνθρωπο, και η προστασία της αποτελεί ιερή υποχρέωση. Η φρόνιμη διαχείριση του φυσικού πλούτου δεν είναι μόνο θέμα οικονομικής λογικής, αλλά και εθνικής αξιοπρέπειας. Όπως οι πρόγονοί μας υπερασπίστηκαν τη γη τους με τη λόγχη και την ασπίδα, έτσι και σήμερα οφείλουμε να την προστατεύσουμε από την καταστροφή, ώστε να την παραδώσουμε ακέραιη στις επερχόμενες γενιές του ελληνισμού.