Η Πετρέζα υπό απειλή: Το ΕΛΚΕΘΕ προειδοποιεί για τον κίνδυνο πλημμύρας στη Ραφήνα

Το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις επεμβάσεις στην Πετρέζα, το φυσικό πλημμυρικό πεδίο του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, προειδοποιώντας ότι οι παρεμβάσεις αυτές ενδέχεται να αυξήσουν τον πλημμυρικό κίνδυνο για την περιοχή και να πλήξουν ανεπανόρθωτα τη μοναδική βιοποικιλότητα της Αττικής.

Σε γνωμοδότησή του, ο αρμόδιος ερευνητικός φορέας για τα ύδατα τάσσεται κατά των επικίνδυνων επεμβάσεων που περιορίζουν ή καταργούν τις φυσικές λειτουργίες του πλημμυρικού πεδίου, όπως η ευθυγράμμιση ή και η εκβάθυνση της κοίτης και η πλήρης αποψίλωση της παρόχθιας βλάστησης.

Γιατί οι επεμβάσεις στην Πετρέζα απειλούν τη Ραφήνα

Σύμφωνα με το ΕΛΚΕΘΕ, οι παρεμβάσεις αυτές αντιβαίνουν στα βέλτιστα δεδομένα για τη διαχείριση των πλημμυρών και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ενδέχεται να αυξήσουν τον πλημμυρικό κίνδυνο κατάντη, δηλαδή στη Ραφήνα, και να οδηγήσουν σε απώλεια πολύτιμων οικοσυστημικών υπηρεσιών και σε μείωση της φυσικής ανθεκτικότητας του ποτάμιου συστήματος.

Οι διαπιστώσεις του ΕΛΚΕΘΕ έπονται της ανακοίνωσης 11 περιβαλλοντικών οργανώσεων που, στις αρχές Ιουνίου, κατήγγειλαν ότι οι επικίνδυνες παρεμβάσεις στο φυσικό πλημμυρικό πεδίο της Πετρέζας απειλούν την ασφάλεια της περιοχής και την υδρολογική ισορροπία.

Η Πετρέζα ως καταφύγιο σπάνιας βιοποικιλότητας

Το πλημμυρικό πεδίο της Πετρέζας του Μεγάλου Ρέματος συγκαταλέγεται στις ελάχιστες περιοχές της Αττικής όπου οι φυσικές διεργασίες ποταμού και πλημμυρικής πεδιάδας εξακολουθούν να διατηρούνται σε μεγάλο βαθμό. Η περιοχή φιλοξενεί εξαιρετικά σημαντική βιοποικιλότητα, μεταξύ άλλων, με μικρές παρόχθιες συστάδες ιτιάς, που έχουν καταστεί πλέον ιδιαίτερα σπάνιες στην Αττική, με επιβεβαιωμένη παρουσία αξιόλογων πληθυσμών του ευρωπαϊκού χελιού, ενός είδους που χαρακτηρίζεται ως κρισίμως κινδυνεύον.

Κατά το ΕΛΚΕΘΕ, η διατήρηση της φυσικής υδρομορφολογίας και της σύνδεσης του ποταμού με την πλημμυρική του πεδιάδα και το τοπίο αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση αυτής της μοναδικής βιοποικιλότητας και των πολύτιμων οικολογικών λειτουργιών που επιτελεί.

Παραβιάζονται οι ευρωπαϊκές οδηγίες για τα ύδατα

Οσον αφορά τη συμβατότητα με την Οδηγία Πλαίσιο για τα Υδατα 2000/60, κατά το ΕΛΚΕΘΕ δημιουργείται κίνδυνος μη αναστρέψιμων καταστάσεων. Αυτό γιατί σύμφωνα με τη 2η Αναθεώρηση των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκάνης Απορροής Ποταμών της Αττικής, δεν έχει χορηγηθεί καμία εξαίρεση από την πρωταρχική υποχρέωση της μη υποβάθμισης των υδάτων για νέες υδρομορφολογικές αλλοιώσεις. Μάλιστα, στην περίπτωση του ποταμού Ερασίνου, ο Μηχανισμός Καταγγελιών της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων διαπίστωσε την παραβίαση του προαναφερόμενου άρθρου.

Ασυμβατότητα υφίσταται και σε σχέση με την Οδηγία για τις Πλημμύρες 2007/60/ΕΚ και το σύγχρονο διεθνές και ενωσιακό κεκτημένο για τη διαχείριση των πλημμυρών και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Η σύγχρονη ευρωπαϊκή πολιτική έχει μετατοπισθεί σημαντικά από τις παρωχημένες αποκλειστικά τεχνικές παρεμβάσεις προς ολοκληρωμένες προσεγγίσεις που αξιοποιούν τη φυσική ανάσχεση των πλημμυρικών παροχών, τη διατήρηση της παρόχθιας βλάστησης και τη λειτουργία των πλημμυρικών πεδίων ως χώρων προσωρινής αποθήκευσης των υδάτων.

Η κλιματική κρίση και η ανάγκη για λύσεις βασισμένες στη φύση

Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή του ΟΗΕ (2023), τα αντιπλημμυρικά έργα αυστηρής άμυνας αποτελούν σοβαρή μορφή δυσπροσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, διότι περιορίζουν τον χώρο για φυσικές διεργασίες και υποβαθμίζουν τα οικοσυστήματα. Αυτή είναι η προσέγγιση και του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για το Περιβάλλον.

Κατά τη γνώμη των ειδικών επιστημόνων του ΕΛΚΕΘΕ, οι υπό υλοποίηση επεμβάσεις στο φυσικό πλημμυρικό πεδίο της Πετρέζας κρίνεται επιστημονικά σκόπιμο να επανεξεταστούν με βάση την υποχρέωση δέουσας επιμέλειας υπό το φως των σύγχρονων και βέλτιστων δεδομένων για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Το ίδιο ισχύει και για το έργο διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας στο σύνολό του.

Τι κινδυνεύει αν συνεχιστούν οι παρεμβάσεις στην Πετρέζα

Οι επεμβάσεις αυτές, όπως τονίζουν οι επιστήμονες, δεν απειλούν μόνο τη φυσική κληρονομιά της Αττικής αλλά και την ίδια την ασφάλεια των κατοίκων της Ραφήνας. Η καταστροφή του φυσικού πλημμυρικού πεδίου στερεί από την περιοχή τη φυσική της άμυνα απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα, που γίνονται ολοένα και συχνότερα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Η διατήρηση της Πετρέζας ως ζωντανού φυσικού τοπίου αποτελεί υποχρέωση όχι μόνο απέναντι στο περιβάλλον αλλά και απέναντι στις επόμενες γενιές, που δικαιούνται να κληρονομήσουν έναν τόπο ανθεκτικό και προστατευμένο.