Στα Τίρανα, η έκτη συνεχόμενη ημέρα βίαιων συγκρούσεων μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας άφησε πίσω της καμένες προσόψεις, σπασμένα πεζοδρόμια και μια πρωτεύουσα σε κατάσταση πολιορκίας. Από την Κυριακή, φοιτητές και μαθητές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή ενός κινήματος που ξεκίνησε ως αντίσταση στο πολυτελές θέρετρο της οικογένειας Τραμπ στην περιβαλλοντικά ευαίσθητη περιοχή Βγιόσα-Νάρτα και εξελίχθηκε σε ευρύτερη πολιτική κρίση κατά της κυβέρνησης του Έντι Ράμα.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του NEWS 24/7, οι διαδηλωτές ζητούν την παραίτηση του Αλβανού πρωθυπουργού, αίτημα που ο ίδιος απορρίπτει κατηγορηματικά. Τη Δευτέρα, δημοτικά συνεργεία απομάκρυναν τα σπασμένα πεζοδρόμια, ενώ καταστηματάρχες θωράκιζαν τις προσόψεις των επιχειρήσεών τους με μεταλλικά ρολά μετά την έκτη ημέρα επεισοδίων. Κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων, διαδηλωτές πυρπόλησαν ακόμη και αστυνομικό τμήμα, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας έκαναν χρήση πλαστικών σφαιρών και χημικών για να διαλύσουν το πλήθος.
Από την «Επανάσταση των Φλαμίνγκο» στην πολιτική κρίση
Η αρχική διαμαρτυρία για την προστασία του παράκτιου οικοσυστήματος έχει πλέον διευρυνθεί, εκφράζοντας τη δυσαρέσκεια για τη διαφθορά, τις ελλείψεις στην ανώτατη εκπαίδευση, το υψηλό κόστος σπουδών και την περιορισμένη πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Όπως δήλωσε η Ολλανδή ευρωβουλευτής Τίνεκε Στρικ στον Guardian, «αν η αλβανική κυβέρνηση είχε λάβει σοβαρά υπόψη την Επανάσταση των Φλαμίνγκο, δεν θα είχαμε φτάσει ως εδώ». Η Στρικ, ευρωβουλευτής των Πρασίνων που ηγήθηκε διερευνητικής αποστολής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αλβανία τον Ιούνιο, κατηγόρησε τον Ράμα ότι οξύνει την κατάσταση επιμένοντας στα σχέδια που προωθούν ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, και η Ιβάνκα Τραμπ.
Ο νόμος που άνοιξε τον δρόμο για την οικοδόμηση
Το αμφιλεγόμενο έργο προβλέπει την κατασκευή έως και 10.000 βιλών σε παράκτιες περιοχές που τελούσαν υπό καθεστώς περιβαλλοντικής προστασίας. Το καθεστώς αυτό τέθηκε υπό αμφισβήτηση μετά την ψήφιση επίμαχου νόμου από την κυβέρνηση, ο οποίος επιτρέπει σε «στρατηγικούς επενδυτές» να οικοδομούν σε τμήματα του οικοσυστήματος Βγιόσα-Νάρτα, το οποίο περιλαμβάνει το τελευταίο άθικτο δελταϊκό σύστημα της Μεσογείου.
Τον Ιούνιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε από την Αλβανία να καταργήσει τη συγκεκριμένη νομοθεσία, επισημαίνοντας ότι συνιστά άμεση απειλή για τα περιβαλλοντικά πρότυπα, τα οποία αποτελούν «μη διαπραγματεύσιμους όρους ένταξης» στην ΕΕ. Η παρέμβαση του Ευρωκοινοβουλίου ήρθε αφού τα μηχανήματα έπιασαν δουλειά τον Μάιο, πυροδοτώντας διαμαρτυρίες που εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα. Οι αντιδράσεις εντάθηκαν όταν έγινε γνωστό ότι αιωνόβιοι αμμόλοφοι και δασικές εκτάσεις καταστράφηκαν για τη διάνοιξη δρόμων πρόσβασης στο φυσικό καταφύγιο.
Η απάντηση Ράμα και η στάση της ΕΕ
Σε ζωντανή μετάδοση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Κυριακή, ο Αλβανός πρωθυπουργός δήλωσε: «Οι Αλβανοί πρέπει να ξεκαθαρίσουν στο μυαλό τους: θέλουν το ένα, θέλουν το άλλο ή θέλουν την ΕΕ;» Σε τουριστικό φόρουμ στις Βρυξέλλες νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Ράμα υποστήριξε ότι «αν προχωρήσει η κατασκευή, αυτό δεν θα αποφασιστεί στους δρόμους, αλλά από την επιστήμη». Ο ίδιος έχει θέσει ως βασικό στόχο την ένταξη της χώρας στην ΕΕ έως το 2030, με την Αλβανία να φιλοδοξεί να ολοκληρώσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2027.
Η Στρικ, ωστόσο, υποστήριξε ότι η κυβέρνηση βιάζεται να «δημιουργήσει τετελεσμένα επί του πεδίου» προτού δεσμευτεί νομικά από το ευρωπαϊκό πλαίσιο. «Η κυβέρνηση υπέβαλε στην Κομισιόν ένα πακέτο περιβαλλοντικών μέτρων, χωρίς όμως να καταργήσει τον νόμο που επιτρέπει την οικοδόμηση στην προστατευόμενη περιοχή», κατήγγειλε, προσθέτοντας ότι «τέτοιες ύπουλες και αθέμιτες πρακτικές πρέπει να καταδικαστούν απερίφραστα από την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Κληθείς να σχολιάσει τις καταγγελίες, ο Ράμα δήλωσε στον Guardian: «Παρακαλώ πείτε στην αξιότιμη κυρία ότι η βία στα Τίρανα είναι πέρα για πέρα πραγματική. Αντί να φαντάζεται περιβαλλοντικές συνωμοσίες που δεν υπάρχουν, θα μπορούσε να βοηθήσει την Αλβανία καταδικάζοντας τη βία, την οποία η ίδια φαίνεται να επικροτεί».
Η φωνή των φοιτητών και η επιστήμη που «μίλησε»
«Αυτό το τερατώδες σχέδιο ήταν η σπίθα που άναψε τη φωτιά», λέει η Γκρέτα, φοιτήτρια στα Τίρανα. Όπως εξηγεί, το σύνθημα που ακουγόταν στις διαδηλώσεις επί μήνες ήταν «Η Αλβανία δεν πωλείται». «Τώρα, όμως, υπάρχουν και άλλα ζητήματα που τροφοδοτούν την οργή. Μας ενδιαφέρουν πραγματικά η ποιότητα της δημοκρατίας μας, το βιοτικό μας επίπεδο και η παιδεία».
Ο Αλεξάντερ Τράιτσε, εκπρόσωπος της PPNEA, της παλαιότερης περιβαλλοντικής οργάνωσης της χώρας, δήλωσε ότι «η επιστήμη έχει ήδη μιλήσει». «Μίλησε όταν οι ειδικοί της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου των Τιράνων αποφάσισαν να προστατεύσουν αυτό το μοναδικό τοπίο το 2004. Η απόφασή τους βασίστηκε σε ακλόνητα επιστημονικά δεδομένα. Δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο που μπορεί να μας πει η επιστήμη». Ο Τράιτσε πρόσθεσε ότι μια σοβαρή μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων απαιτεί «τουλάχιστον δύο χρόνια» για να ολοκληρωθεί σωστά, με παρατηρήσεις σε διαφορετικές εποχές του έτους επί σειρά ετών.
Καθώς η βία δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης, οι Αλβανοί εκφράζουν έντονη δυσαρέσκεια για την αδράνεια της ΕΕ. «Αν είχε παρέμβει νωρίτερα, καλώντας τον Ράμα να σταματήσει, το ειρηνικό κίνημα δεν θα είχε εξελιχθεί στη σημερινή έκρυθμη κατάσταση», σημείωσε ο Τράιτσε.
Σύμφωνα με το ENIKOS, σε δηλώσεις του στα μέσα ενημέρωσης, ο Μπερίσα τόνισε ότι η αρνητική απάντηση του Αλβανού Πρωθυπουργού φούντωσε την οργή των πολιτών, με τα επεισόδια να επεκτείνονται και έξω από το υπουργείο Παιδείας. Ο Ράμα, από την πλευρά του, απάντησε «Δεν υποκύπτω στη βία».
Η κρίση στην Αλβανία δεν είναι απλώς μια τοπική διαμαρτυρία για ένα θέρετρο. Είναι η σύγκρουση ανάμεσα σε έναν λαό που διεκδικεί το δικαίωμά του στην αξιοπρέπεια και σε μια εξουσία που επιμένει να αποφασίζει για λογαριασμό του. Όπως οι λαϊκές συνελεύσεις της αρχαιότητας, έτσι και οι σημερινές κινητοποιήσεις στα Τίρανα θέτουν το ερώτημα: ποιος έχει τον τελευταίο λόγο για τη γη και το μέλλον ενός τόπου;
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος είναι ο βασικός λόγος των διαδηλώσεων στην Αλβανία;
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν ως αντίδραση στο πολυτελές θέρετρο της οικογένειας Τραμπ στην προστατευόμενη περιοχή Βγιόσα-Νάρτα, αλλά επεκτάθηκαν σε ευρύτερη απαίτηση για παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα, με αιτήματα για διαφάνεια, καταπολέμηση της διαφθοράς και βελτίωση της ανώτατης εκπαίδευσης.
Τι ζητά η Ευρωπαϊκή Ένωση από την Αλβανία;
Τον Ιούνιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε την κατάργηση του νόμου που επιτρέπει σε «στρατηγικούς επενδυτές» να οικοδομούν σε προστατευόμενες περιοχές, χαρακτηρίζοντας τα περιβαλλοντικά πρότυπα «μη διαπραγματεύσιμους όρους ένταξης» στην ΕΕ.
Ποια είναι η θέση του Έντι Ράμα για το θέρετρο;
Ο Αλβανός πρωθυπουργός δηλώνει ότι η κατασκευή θα αποφασιστεί «από την επιστήμη» και όχι «στους δρόμους», υποστηρίζοντας ότι το έργο θα φέρει ισχυρότερη οικονομία και θα αναδείξει τη φύση.
Ποια είναι η στάση των περιβαλλοντικών οργανώσεων;
Ο Αλεξάντερ Τράιτσε της PPNEA τονίζει ότι η επιστήμη έχει ήδη αποφανθεί από το 2004 υπέρ της προστασίας της περιοχής και ότι οποιαδήποτε νέα μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων απαιτεί τουλάχιστον δύο χρόνια για να είναι αξιόπιστη.