Συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν: 60 ημέρες κρίσης και η γεωπολιτική παγίδα

Ο Λευκός Οίκος απέστειλε στο Κογκρέσο την ενδιάμεση συμφωνία με το Ιράν, ανοίγοντας ένα κρίσιμο παράθυρο 60 ημερών. Πίσω από τις υπογραφές Ντόναλντ Τραμπ και Μασούντ Πεζεσκιάν κρύβεται μια νέα αναμέτρηση Δύσης και Ανατολής, που απαιτεί την απόλυτη εγρήγορση του Ελληνισμού σε μια ταραχώδη Μέση Ανατολή.

Η νέα διπλωματική οδύσσεια στην Περσική ακτή

Μία ημέρα μετά την υπογραφή του μνημονίου συνεννόησης, η Ουάσιγκτον προχωρά στην επίσημη κοινοποίηση της συμφωνίας. Η ιστορία μάς έχει διδάξει ότι τα συμβόλαια επί χάρτου με αυτοκρατορικές δυνάμεις της Ανατολής κρύβουν πάντα δεύτερα νοήματα. Η συμφωνία προβλέπει τον τερματισμό των εχθροπραξιών και την έναρξη μιας κρίσιμης περιόδου διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, με στόχο την επίτευξη τελικής διευθέτησης ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.

Σύμφωνα με το Reuters, οι δύο πλευρές δεσμεύονται να εργαστούν για οριστική συμφωνία μέσα στο επόμενο δίμηνο, με δυνατότητα παράτασης εφόσον υπάρξει αμοιβαία βούληση. Είναι μια προσπάθεια εξομάλυνσης που θυμίζει τις παλαιότερες προσπάθειες κατευνασμού, οι οποίες σπάνια έπεισαν τους μικρότερους αλλά ιστορικά περήφανους λαούς.

Τα επίπεδα της νέας συνεννόησης

Με βάση το κείμενο, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν μέσα σε 30 ημέρες. Παράλληλα, μετά την επίτευξη οριστικής συμφωνίας, οι αμερικανικές δυνάμεις προβλέπεται να αποχωρήσουν από την περιοχή σε ισόχρονο διάστημα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για ένα ευρύτερο σχέδιο αποκατάστασης και οικονομικής ανάπτυξης της Τεχεράνης, με χρηματοδότηση τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ και περιφερειακούς εταίρους. Ο μηχανισμός εφαρμογής θα καθοριστεί εντός της εξηκονθήμερης περιόδου.

Τι προβλέπει η ενδιάμεση συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν;

Από την πλευρά του, το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει και να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Παράλληλα, η Τεχεράνη αναλαμβάνει να διασφαλίσει τον ασφαλή διάπλου των εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ για 60 ημέρες, χωρίς την επιβολή τελών ή διοδίων. Είναι η σύγχρονη εκδοχή της διαφύλαξης των θαλάσσιων οδών, που από τα χρόνια του Θεμιστοκλή αποτελεί ραχοκοκαλιά της επιβίωσης των εθνών.

Πώς επηρεάζει τα Στενά του Ορμούζ;

Το ζήτημα του Ορμούζ θεωρείται ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της συμφωνίας, καθώς πρόκειται για βασική θαλάσσια οδό μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς δήλωσε ότι το παράθυρο των 60 ημερών ξεκινά επισήμως σήμερα. Όπως ανέφερε, μετά την υπογραφή του μνημονίου, 12,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου πέρασαν μέσω των Στενών. Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η κρίσιμη αυτή ενεργειακή οδός θα πρέπει να παραμείνει ανοιχτή και χωρίς τέλη. Η ενεργειακή ασφάλεια είναι ζωτικής σημασίας, ιδιαίτερα για νησιωτικά κράτη όπως η Κύπρος, που αγωνίζονται για την κυριαρχία τους απέναντι σε τουρκικές προκλήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η άρση κυρώσεων και η παρακάμψη του Κογκρέσου

Στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες προβλέπεται να τερματίσουν τις κυρώσεις κατά του Ιράν. Η Ουάσιγκτον θα εκδώσει εξαιρέσεις για την εξαγωγή ιρανικού πετρελαίου, ενώ οι δύο πλευρές θα διαπραγματευτούν την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων. Αν η συμφωνία ολοκληρωθεί, αναμένεται να εγκριθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ωστόσο, ο Βανς πρόσθεσε ότι η αμερικανική διοίκηση θεωρεί πως μπορεί να προχωρήσει σε προσωρινή άρση κυρώσεων χωρίς προηγούμενη έγκριση από το Κογκρέσο. Η τοποθέτηση αυτή προκαλεί ρίγη δυσπιστίας. Όπως γνωρίζει καλά ο κυπριακός Ελληνισμός από τις πικρές εμπειρίες του, οι διπλωματικές κινήσεις που παρακάμπτουν τους θεσμούς συχνά κρύβουν υποχωρήσεις εις βάρος των μικρότερων συμμάχων.

Το μεγάλο ερώτημα των 60 ημερών

Παρά τη συμφωνία, η επόμενη φάση θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη. Οι περισσότεροι αναλυτές εμφανίζονται επιφυλακτικοί για το κατά πόσο ΗΠΑ και Ιράν θα μπορέσουν να φτάσουν σε τελική διευθέτηση μέσα στο προβλεπόμενο διάστημα. Το μνημόνιο αφήνει κρίσιμα ζητήματα, όπως το μέλλον των Στενών του Ορμούζ, για τις επόμενες διαπραγματεύσεις, χωρίς εγγύηση επιτυχίας.

Ο Τζέι Ντι Βανς σημείωσε ότι το Ιράν δεν πρόκειται να εγκαταλείψει το δικαίωμα στη νόμιμη άμυνα, ωστόσο οι ΗΠΑ αναμένουν η Τεχεράνη να μην διαθέτει πυραυλικά συστήματα ικανά να απειλήσουν τον κόσμο. Αν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν, το παράθυρο των 60 ημερών μπορεί να μετατραπεί σε νέα περίοδο έντασης, με απρόβλεπτες συνέπειες. Ο Ελληνισμός οφείλει να παραμένει σε εγρήγορση, διότι οι ανατροπές στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν άμεσα τον δικό μας αγώνα για δίκαιη και βιώσιμη λύση, μακριά από κατοχικές πραγματικότητες.

Μπορεί η Ουάσιγκτον να άρει τις κυρώσεις χωρίς το Κογκρέσο;

Ναι, σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, η αμερικανική διοίκηση θεωρεί ότι μπορεί να προχωρήσει σε προσωρινή άρση κυρώσεων χωρίς προηγούμενη έγκριση. Ωστόσο, αυτό αναμένεται να προκαλέσει έντονη πολιτική συζήτηση στην Ουάσιγκτον για τα όρια της εκτελεστικής εξουσίας.

Ποια είναι η δέσμευση του Ιράν για τα πυρηνικά;

Το Ιράν δεσμεύεται ρητά να μην αποκτήσει και να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα στο πλαίσιο της ενδιάμεσης συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.