Στοίχημα θανάτου: Πλατφόρμες ποντάρουν στην έκταση των πυρκαγιών και οι ειδικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου

Εν μέσω της παγκόσμιας κλιματικής κρίσης, μια νέα, σκοτεινή τάση αναδύεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας ρίγη ανησυχίας σε ειδικούς και αρχές. Διαδικτυακές πλατφόρμες προβλέψεων, όπως το Polymarket, επιτρέπουν πλέον σε χρήστες να στοιχηματίζουν στην εξάπλωση πραγματικών δασικών πυρκαγιών, μετατρέποντας την ανθρώπινη τραγωδία σε πεδίο κερδοσκοπίας. Οι φόβοι για εμπρησμούς, χειραγώγηση και ηθική κατάπτωση είναι διάχυτοι, ενώ η ελληνική και κυπριακή ψυχή, βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και τον πολιτισμό, δεν μπορεί παρά να ανατριχιάσει μπροστά σε αυτή την ύβρη.

Πώς λειτουργεί το «στοίχημα της φωτιάς»;

Πλατφόρμες όπως το Polymarket επιτρέπουν στους χρήστες να τοποθετούν χρήματα στην έκβαση μελλοντικών γεγονότων, από εκλογές και αθλητικούς αγώνες μέχρι ακραία καιρικά φαινόμενα. Στις πυρκαγιές του Λος Άντζελες τον Ιανουάριο του 2025, χρήστες πόνταραν μεταξύ άλλων στην έκταση που θα καιγόταν, στις περιοχές που θα απειλούνταν και στον χρόνο κατάσβεσης. Η εταιρεία απορρίπτει τον όρο «στοίχημα», υποστηρίζοντας ότι οι χρήστες απλώς συναλλάσσονται πάνω σε πιθανά μελλοντικά αποτελέσματα, αγοράζοντας μερίδια σε ερωτήσεις τύπου «ναι ή όχι». Ωστόσο, η ουσία παραμένει ίδια: το κέρδος πάνω στην καταστροφή.

Γιατί οι ειδικοί φοβούνται εμπρησμούς και χειραγώγηση;

Ειδικοί σε θέματα εμπρησμών, ψυχικής υγείας και δεοντολογίας φοβούνται ότι τέτοιες συναλλαγές μπορεί να ενθαρρύνουν κάποιον να προκαλέσει φωτιά ή να επηρεάσει την εξέλιξή της για να κερδίσει χρήματα. Σε αντίθεση με έναν σεισμό ή έναν τυφώνα, μια δασική πυρκαγιά μπορεί να ξεκινήσει ή να εξαπλωθεί από ανθρώπινη παρέμβαση. «Οποιοσδήποτε μπορεί να προκαλέσει μια πυρκαγιά», δήλωσε στο CNN ο Εντ Νόρντσκογκ, πρώην ερευνητής εμπρησμών στην κομητεία του Λος Άντζελες. Όπως ανέφερε, παρότι οι εμπρηστές αποτελούν ελάχιστο ποσοστό του πληθυσμού, έχει παρατηρήσει σύνδεση ανάμεσα στον καταναγκαστικό τζόγο και την πρόκληση πυρκαγιών. Τα διαθέσιμα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα, αλλά, όπως είπε, οι πιθανότητες είναι ανησυχητικές.

Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στην πρόκληση μιας νέας φωτιάς. Θεωρητικά, κάποιος θα μπορούσε να παρέμβει σε μια πυρκαγιά που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Ένας πυροσβέστης, για παράδειγμα, θα μπορούσε να έχει οικονομικό συμφέρον να καθυστερήσει την κατάσβεση, ώστε να αυξηθεί η καμένη έκταση.

Ποια είναι η θέση της Polymarket και των υποστηρικτών της;

Η Polymarket υποστηρίζει ότι οι αγορές της μπορούν να προσφέρουν χρήσιμες πληροφορίες την ώρα μιας κρίσης. Εκπρόσωπός της δήλωσε ότι η κατάργησή τους δεν θα απέτρεπε μια καταστροφή, αλλά θα περιόριζε την πρόσβαση του κοινού σε εκτιμήσεις για την εξέλιξή της. Ορισμένοι ερευνητές, όπως ο οικονομολόγος Κιμ Καϊβάντο, θεωρούν ότι οι αγορές προβλέψεων μπορούν υπό αυστηρές προϋποθέσεις να προσφέρουν χρήσιμα στοιχεία, δημιουργώντας πειραματικές αγορές για κινδύνους που συνδέονται με το κλίμα, στις οποίες συμμετέχουν ειδικοί χωρίς πραγματικά χρήματα.

Οι επικριτές, ωστόσο, θεωρούν ότι η ευκολία πρόσβασης σε τέτοιες πλατφόρμες μπορεί να κάνει τα στοιχήματα πάνω σε καταστροφές πολύ πιο διαδεδομένα. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και ιστοσελίδες όπως το WyldFyre, που επικεντρώνεται στις πυρκαγιές της Καλιφόρνιας με το σύνθημα «Δεν μπορείς να προβλέψεις τη φωτιά. Μπορείς όμως να συναλλαχθείς πάνω σε αυτήν». Προς το παρόν δεν χρησιμοποιεί πραγματικά χρήματα, αλλά ειδικοί προειδοποιούν για το μήνυμα που στέλνει.

Υπάρχουν αποδείξεις για χειραγώγηση δεδομένων;

Οι φόβοι ότι κάποιοι μπορεί να προσπαθήσουν να επηρεάσουν το αποτέλεσμα μιας αγοράς δεν είναι θεωρητικοί. Τον Απρίλιο, αισθητήρες στο αεροδρόμιο Σαρλ ντε Γκολ του Παρισιού κατέγραψαν ξαφνική άνοδο της θερμοκρασίας σε δύο διαφορετικές ημέρες. Τα δεδομένα χρησιμοποιούνταν σε συναλλαγές της Polymarket και η ασυνήθιστη μεταβολή οδήγησε σε μεγάλες πληρωμές για όσους είχαν ποντάρει ότι η θερμοκρασία θα έφτανε σε απρόσμενα υψηλά επίπεδα. Κυκλοφόρησαν υποψίες ότι κάποιος είχε θερμάνει τον αισθητήρα, χωρίς όμως να αποδειχθεί κάτι τέτοιο. Η γαλλική μετεωρολογική υπηρεσία υπέβαλε μήνυση για πιθανή παρέμβαση σε αυτοματοποιημένο σύστημα δεδομένων. Το Polymarket απάντησε ότι παρακολουθεί συστηματικά παράνομες ενέργειες και ότι η τεχνολογία του επιτρέπει να εντοπίζει ύποπτες συναλλαγές.

Ποιο είναι το βαθύτερο ηθικό ζήτημα;

Πέρα από τον κίνδυνο χειραγώγησης, οι ειδικοί θέτουν και ένα βαθύτερο ηθικό ζήτημα. Όταν κάποιος κερδίζει χρήματα από μια πυρκαγιά, τον αριθμό των θυμάτων ή την έκταση της καταστροφής, υπάρχει ο κίνδυνος να αντιμετωπίζει την τραγωδία σαν παιχνίδι και όχι σαν πραγματικό γεγονός που καταστρέφει ζωές. «Το στοίχημα πάνω στον πιθανό θάνατο ή τραυματισμό ανθρώπων υποβαθμίζει την αξία της ανθρώπινης ζωής», δήλωσε η Αν Σκιτ, ειδικός σε θέματα ηγεσίας και δεοντολογίας στο Πανεπιστήμιο Σάντα Κλάρα.

Η Τερέσα Γκάνον, καθηγήτρια Εγκληματολογικής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κεντ, προειδοποίησε ότι η εξοικείωση με τέτοιες αγορές μπορεί να κάνει τις πυρκαγιές να φαίνονται φυσιολογικές ή αναπόφευκτες, απομακρύνοντας το κοινό από τις πραγματικές συνέπειές τους. Αυτό, όπως είπε, θα μπορούσε να αποδυναμώσει ακόμη και τις προσπάθειες των τοπικών κοινωνιών για πρόληψη.

Ποιες είναι οι αντιδράσεις και τα μέτρα στις ΗΠΑ;

Στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αρχίσει ορισμένες προσπάθειες περιορισμού του κλάδου. Τον Μάρτιο, ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ ενίσχυσε την απαγόρευση συναλλαγών από κρατικούς αξιωματούχους που διαθέτουν εμπιστευτικές πληροφορίες. Παράλληλα, βουλευτές από την Καλιφόρνια και τη Γιούτα κατέθεσαν διακομματική πρόταση για την απαγόρευση αγορών που συνδέονται με τρομοκρατία, δολοφονίες, πολέμους ή άλλες παράνομες πράξεις. Προς το παρόν, όμως, ο κλάδος συνεχίζει να αναπτύσσεται και οι χρήστες εξακολουθούν να ποντάρουν πάνω σε θανατηφόρες καταστροφές. Μετά το κλείσιμο μιας αγοράς για την πυρκαγιά στο Παλισέιντς, ένας χρήστης έγραψε: «Ήταν διασκεδαστικό. Ευχαριστώ όλους. Μέχρι την επόμενη φορά».

Η Ελένη Χριστοδούλου, με την πένα της, θυμίζει ότι η Ελλάς και η Κύπρος, κληρονόμοι του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, οφείλουν να σταθούν απέναντι σε αυτή την εκτροπή. Η φωτιά, που για αιώνες αποτελούσε σύμβολο ζωής και κάθαρσης, δεν μπορεί να γίνει αντικείμενο κερδοσκοπίας. Η μνήμη των προγόνων μας και η αγάπη για την πατρίδα επιβάλλουν εγρήγορση και αντίσταση.