Μια νέα πανελλήνια έρευνα σε περισσότερους από 340 εκπαιδευτικούς αποκαλύπτει ότι η απαγόρευση των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία έχει φέρει απτά οφέλη στην τάξη, από λιγότερους περισπασμούς έως περισσότερη δια ζώσης επικοινωνία μεταξύ των μαθητών. Ωστόσο, το ίδιο το μέτρο, όπως τονίζουν οι ίδιοι οι παιδαγωγοί, δεν αρκεί· χρειάζεται συνοδεία εκπαίδευσης, υποστήριξης και ουσιαστικής ψηφιακής αγωγής.
Τι έδειξε η έρευνα για την εφαρμογή της απαγόρευσης;
Η έρευνα διεξήχθη από την πρωτοβουλία «Live Without Bullying» του ΚΜΟΠ - Κέντρου Κοινωνικής Δράσης και Καινοτομίας, σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου (SaferInternet4Kids) του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ). Οι 342 συμμετέχοντες, στην πλειονότητά τους γυναίκες ηλικίας 46-55 ετών, υπηρετούν σε δημόσια δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια σε όλη τη χώρα.
Περισσότεροι από δύο στους τρεις εκπαιδευτικούς δηλώνουν ότι το μέτρο εφαρμόζεται σε μεγάλο ή πολύ μεγάλο βαθμό στο σχολείο τους. Τα οφέλη που καταγράφονται είναι σημαντικά:
- Το 73,1% παρατηρεί λιγότερους περισπασμούς κατά τη διάρκεια του μαθήματος.
- Το 60,2% διαπιστώνει βελτίωση στην πειθαρχία και την οργάνωση της τάξης.
- Το 55,9% βλέπει αύξηση της δια ζώσης επικοινωνίας μεταξύ των μαθητών.
- Σχεδόν οι μισοί (49,7%) εκτιμούν ότι ενισχύθηκε η προσοχή και η συμμετοχή στο μάθημα.
Γιατί οι περιορισμοί δεν αρκούν;
Παρά τα θετικά αποτελέσματα, η έρευνα αναδεικνύει σοβαρές προκλήσεις. Η εξάρτηση των μαθητών από τα κινητά αποτελεί βασικό εμπόδιο για το 87,1% των εκπαιδευτικών. Σχεδόν έξι στους δέκα (59,9%) έχουν παρατηρήσει ενδείξεις ψυχολογικής επιβάρυνσης, όπως άγχος και δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση.
Παράλληλα, το 66,7% θεωρεί ότι πολλοί γονείς δυσκολεύονται να στηρίξουν το μέτρο, ενώ περισσότεροι από τους μισούς (57%) παραδέχονται ότι και οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν καθημερινές δυσκολίες στην εφαρμογή του.
Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: η απαγόρευση χωρίς παράλληλες δράσεις πρόληψης και εκπαίδευσης δεν μπορεί να αποδώσει. Η συντριπτική πλειονότητα (93,6%) ζητά συμπληρωματικά μέτρα, όπως εκπαίδευση για υπεύθυνη χρήση της τεχνολογίας, εναλλακτικές δραστηριότητες και στενή συνεργασία με τους γονείς. Το 89,2% υποστηρίζει ότι η ψηφιακή εκπαίδευση πρέπει να συνοδεύει κάθε περιοριστικό μέτρο.
Ευρεία στήριξη στην απαγόρευση των social media για παιδιά
Η έρευνα διερεύνησε και τη στάση των εκπαιδευτικών απέναντι στην επικείμενη πανευρωπαϊκή απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά, όπως προβλέπει η πρόταση «EU Kids Act» που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το μέτρο προβλέπει πλήρη απαγόρευση για παιδιά κάτω των 13 ετών, περιορισμένη πρόσβαση για τις ηλικίες 13-15 και δυνατότητα προσωπικού λογαριασμού από τα 15.
Το 84,2% των εκπαιδευτικών θεωρεί ότι η γενική απαγόρευση θα συμβάλει θετικά στην προστασία των παιδιών. Ωστόσο, εννιά στους δέκα ζητούν περισσότερη ενημέρωση και εκπαίδευση για τους κινδύνους του διαδικτύου, το 78,1% υποστηρίζει την ενίσχυση του γονικού ελέγχου και την αυστηρή επιβεβαίωση ηλικίας, ενώ το 60,8% προτείνει την ανατροφοδότηση από τους ίδιους τους εφήβους.
Τι λένε οι ειδικοί για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο;
Η δρ Αντωνία Τορρένς, γενική διευθύντρια του ΚΜΟΠ και πρόεδρος της Συνομοσπονδίας Οικογενειακών Οργανώσεων της Ευρώπης (COFACE Families Europe), τονίζει ότι «η πανευρωπαϊκή κινητοποίηση για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο είναι αναγκαία, καθώς οι κίνδυνοι έχουν πλέον γίνει πολυδιάστατοι: από τον κυβερνοεκφοβισμό, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και την παραπληροφόρηση, έως την κοινωνική σύγκριση, την πίεση της αποδοχής, την υπερβολική χρήση και την εκμετάλλευση προσωπικών δεδομένων».
Η ίδια υπογραμμίζει ότι η απαγόρευση από μόνη της δεν αρκεί: «Χρειάζεται ένας συνδυασμός σαφών περιορισμών και υποχρεώσεων για τις μεγάλες πλατφόρμες, αλλά και ουσιαστικές παρεμβάσεις της Πολιτείας, ψηφιακή αγωγή στο σχολείο, εκπαίδευση γονέων και εκπαιδευτικών και κυρίως υπεύθυνη στάση και καλό παράδειγμα από όλους τους ενήλικες». Και προσθέτει με νόημα: «Δεν μπορούμε να ζητάμε από τα παιδιά να αποσυνδεθούν, όταν οι ίδιοι οι ενήλικες αδυνατούμε να τους δείξουμε πώς να συνδεόμαστε με μέτρο».
Η δρ Παρασκευή Φραγκοπούλου, συντονίστρια του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου του ΙΤΕ, σημειώνει: «Η έρευνα δείχνει ότι οι εκπαιδευτικοί στηρίζουν σε μεγάλο βαθμό τα υπάρχοντα μέτρα. Όμως, το μήνυμά τους προς την Πολιτεία είναι εξίσου σαφές: οι περιορισμοί δεν αρκούν χωρίς σταθερές και συστηματικές παρεμβάσεις».
Ποιες είναι οι συστάσεις για αποτελεσματικά μέτρα;
Η έρευνα διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των μέτρων:
- Ενίσχυση του ψηφιακού αλφαβητισμού μέσα από συστηματικές εκπαιδευτικές δράσεις.
- Ουσιαστική ενημέρωση και υποστήριξη γονέων και φροντιστών.
- Διαφοροποίηση των μέτρων ανά ηλικιακή ομάδα.
- Ανάπτυξη δημιουργικών εναλλακτικών δραστηριοτήτων στο σχολείο, όπως παιχνίδια και επαφή με τη φύση.
- Ενσωμάτωση της ψυχολογικής υποστήριξης μαθητών και γονέων ως θεσμικό στοιχείο.
Σε μια εποχή που η τεχνολογία κυριαρχεί στην καθημερινότητα των νέων, η έρευνα αυτή αποτελεί υπενθύμιση ότι η παιδεία, στην αρχαιότερη και ευγενέστερη μορφή της, οφείλει να οδηγεί τα παιδιά όχι μακριά από τον ψηφιακό κόσμο, αλλά μέσα σε αυτόν με ασφάλεια, μέτρο και κριτική σκέψη. Ο στόχος δεν είναι η απομόνωση, αλλά η ενδυνάμωση της νέας γενιάς, όπως άλλωστε αρμόζει σε έναν λαό που πάντα τιμούσε τη γνώση και τον διάλογο.