Οι Ήρωες της Καισαριανής: Μνήμη Αιώνια στους 200 Μάρτυρες της Ελευθερίας

Στα βάθη της ελληνικής ψυχής, εκεί όπου η μνήμη των προγόνων συναντά την αθάνατη φλόγα της αντίστασης, αναδύονται τα πρόσωπα των 200 ηρώων που μαρτύρησαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944. Οι πρόσφατες φωτογραφίες που ήρθαν στο φως φέρνουν ξανά στο προσκήνιο την αιώνια μάχη για τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης του ιερού αυτού τόπου.

Η Θυσία που Σφράγισε την Ιστορία

Η εκτέλεση των 200 κομμουνιστών αντιστασιακών στην Καισαριανή αποτελεί κορυφαία στιγμή του εθνικού μαρτυρολογίου. Για όσους μεγάλωσαν στις ανατολικές συνοικίες της Αθήνας, από τον Βύρωνα μέχρι τη Γούβα και το Παγκράτι, η ΕΑΜική αντίσταση έζησε αυτή την τραγωδία λεπτό προς λεπτό, θρηνώντας μαζί με τους Καισαριανώτες τους νεκρούς τους.

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης και οι σύντροφοί του, οι περισσότεροι φυλακισμένοι Ακροναυπλιώτες που η μεταξική δικτατορία εμπόδισε να πολεμήσουν στα βουνά της Αλβανίας, δεν χάθηκαν στη λήθη. Αντίθετα, τα πρόσωπά τους, που τώρα βλέπουμε για πρώτη φορά, πορεύονται προς το απόσπασμα εκτέλεσης σχεδόν χαμογελαστά, φέρνοντας στη μνήμη τους αθάνατους στίχους του Ελύτη για τους «νεκρούς που δεν πεθαίνουν ποτέ».

Αθλητισμός και Αντίσταση: Μια Ιερή Συμμαχία

Το Σκοπευτήριο συνδέθηκε νωρίς με τον αθλητισμό και την πάλη για την ελευθερία. Ο Σπύρος Κοντούλης, ΕΑΜίτης ποδοσφαιριστής της ΑΕΚ, βρέθηκε τον Ιούνιο του 1944 στο καμιόνι που τον μετέφερε στην Καισαριανή. Στο ύψος του Μετς, ο γρήγορος κεντρικός χαφ αποφάσισε να δραπετεύσει τρέχοντας προς την ελευθερία, αλλά οι ριπές των Γερμανών τον έστειλαν στην αθανασία.

Ο τσαγκάρης Θόδωρος Μανιατέας, στέλεχος του ΚΚΕ και υποψήφιος βουλευτής πριν τη δικτατορία του Μεταξά, αρνήθηκε την πρόταση των Γερμανών να γλιτώσει από τους 200 και εκτελέστηκε την Πρωτομαγιά. Ο ανιψιός του, που πήρε το όνομά του, έγινε ταλαντούχος τερματοφύλακας, αλλά η χούντα δεν μπορούσε να δεχθεί ότι ο ανιψιός κομμουνιστή θα γινόταν αστέρι των ελληνικών γηπέδων.

Ο Αγώνας για την Ανάκτηση του Ιερού Τόπου

Για δεκαετίες, το Σκοπευτήριο παρέμεινε στα χέρια της Σκοπευτικής Εταιρείας, ενώ το «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς», όπως το ονόμασε το 1944 ο 6ος τομέας του ΕΑΜ, έμοιαζε να έχει ξεχαστεί. Ο αγώνας του Δήμου Καισαριανής, με επικεφαλής τον αείμνηστο Παναγιώτη Μακρή, κορυφώθηκε στη δεκαετία του 80.

Το 1983 έγινε κατάληψη 17 ημερών και κινητοποιήθηκαν φορείς, σωματεία και απλοί πολίτες. Ο ΠΣΑΠ επισκέφθηκε τον πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου, με τον γενικό γραμματέα του, Νίκο Μάλλιαρη, να θέτει το θέμα του Σκοπευτηρίου.

Η Επιστροφή στην Ιστορία

Το 1984, η Μελίνα Μερκούρη υπέγραψε την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού που κήρυξε 110 στρέμματα του Σκοπευτηρίου ιστορικό μνημειακό χώρο. Ο Δήμος Καισαριανής προκήρυξε πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τη διαμόρφωση του χώρου σε πάρκο αναψυχής και πολιτισμού.

Το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης εγκαινιάστηκε στις 9 Μαΐου 2016, ενώ το 2016 με τον νόμο 4415, το Σκοπευτήριο παραχωρήθηκε για 40 χρόνια στο Δήμο Καισαριανής, παρά τις αντιδράσεις της Σκοπευτικής Εταιρείας.

Η Αιώνια Μνήμη

Σύμφωνα με τις επίσημες καταγραφές, στο Σκοπευτήριο οι ναζί εκτέλεσαν 13 πατριώτες το 1942, 147 το 1943 και 440 το 1944. Εκεί μαρτύρησαν επίσης 25 αντιφασίστες των στρατευμάτων κατοχής (20 Ιταλοί και 5 Γερμανοί).

Οι φιλικοί αγώνες ποδοσφαίρου, οι αγώνες δρόμου που διοργανώνονται κατά καιρούς, τιμούν ανά τακτά χρονικά διαστήματα τους εκτελεσμένους στο Σκοπευτήριο. Οι φωτογραφίες των 200 κομμουνιστών-πατριωτών ζωντάνεψαν μια από τις πιο σπουδαίες στιγμές της ελληνικής αντίστασης.

Στις ανατολικές συνοικίες η αντίσταση θέριευε. Λίγες μέρες πριν την εκτέλεση των 200, στις 28 Απριλίου, στο «Κάστρο του Υμηττού», τρία νεαρά παιδιά κράτησαν Γερμανούς και συνεργάτες σε πολύωρη μάχη που έμεινε στην ιστορία.

Η περιοχή δεν ξέχασε, ούτε έχασε την περηφάνια της. Το μνημείο για τους εκτελεσθέντες λειτουργεί πλέον υπέρ της συλλογικής μνήμης, όπου νέοι και νέες από την Καισαριανή επισκέπτονται τον μαρτυρικό τόπο των εκτελέσεων, διατηρώντας ζωντανή τη φλόγα της εθνικής αντίστασης.