Η νόσος του Alzheimer, η συχνότερη αιτία άνοιας, δεν ξεκινά με τα πρώτα προβλήματα μνήμης. Οι μεταβολές στον εγκέφαλο μπορεί να έχουν αρχίσει πολλά χρόνια νωρίτερα, στην προκλινική φάση, όταν ο άνθρωπος εξακολουθεί να ζει φυσιολογικά. Σήμερα, η σύγχρονη επιστήμη, με όπλο την Τεχνητή Νοημοσύνη, επιχειρεί να διαβάσει τα σημάδια αυτά στον εγκέφαλο, όπως ο αρχαίος μάντης διάβαζε τα σημάδια των θεών, για να προβλέψει το μέλλον της υγείας μας.
Η μαγνητική τομογραφία και η δύναμη της πρόβλεψης
Η μαγνητική τομογραφία αποτελεί ήδη βασικό εργαλείο στη διερεύνηση των διαταραχών μνήμης. Μπορεί να αναδείξει μεταβολές σε περιοχές όπως ο ιππόκαμπος και ο έσω κροταφικός λοβός. Το νέο στοιχείο είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να «διαβάζει» τη μαγνητική τομογραφία με διαφορετικό τρόπο. Μέσω της μηχανικής μάθησης, αναγνωρίζονται πολύ λεπτά και σύνθετα πρότυπα στις εικόνες του εγκεφάλου, τα οποία δεν είναι εμφανή με τη συμβατική οπτική αξιολόγηση.
Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports
Σε πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, τέθηκε ένα φιλόδοξο ερώτημα: μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη, χρησιμοποιώντας μόνο τη δομική μαγνητική τομογραφία, να διακρίνει άτομα που σήμερα είναι γνωστικά φυσιολογικά αλλά στο μέλλον θα αναπτύξουν Alzheimer;
Η ανάλυση βασίστηκε σε δεδομένα 1.093 ατόμων και χρησιμοποιήθηκε ένας συνδυασμός διαφορετικών αλγορίθμων μηχανικής μάθησης. Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά: το μοντέλο παρουσίασε διακριτική ικανότητα περίπου 95%, συνολική ακρίβεια 87% και ευαισθησία πάνω από 92%.
Μία απλή MRI μπορεί να κρύβει πολύτιμη πληροφορία
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο είναι ότι αυτή η πληροφορία προέκυψε μόνο από τη μαγνητική τομογραφία, χωρίς να χρησιμοποιηθούν PET, γενετικές εξετάσεις ή άλλοι βιοδείκτες. Αυτό υποδηλώνει ότι μία συνηθισμένη MRI ενδέχεται να περιέχει πολύ περισσότερη πληροφορία σχετικά με τη μελλοντική υγεία του εγκεφάλου από όση μπορούμε να αξιοποιήσουμε σήμερα με το ανθρώπινο μάτι.
Ποιος θα πρέπει να ενδιαφερθεί για έναν τέτοιο έλεγχο;
Εδώ χρειάζεται προσοχή. Δεν προτείνεται σήμερα να υποβάλλονται όλοι οι υγιείς άνθρωποι σε μαγνητική τομογραφία για να προβλέψουν αν θα εμφανίσουν Alzheimer. Η τεχνολογία της μελέτης βρίσκεται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο και χρειάζεται επιβεβαίωση σε ανεξάρτητους πληθυσμούς πριν ενσωματωθεί στην καθημερινή κλινική πρακτική.
Ένας άνθρωπος, όμως, που παρατηρεί επίμονες αλλαγές στη μνήμη ή στις γνωστικές του λειτουργίες, ή που ανησυχεί λόγω σημαντικού οικογενειακού ιστορικού, μπορεί να συζητήσει τον κίνδυνό του με έναν ειδικό στη μνήμη και στις νευροεκφυλιστικές παθήσεις. Η πρώτη κίνηση δεν είναι απλώς «να κάνουμε μία MRI», αλλά να πραγματοποιηθεί συνολική και εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Η εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου
Η εκτίμηση μπορεί να περιλαμβάνει το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, νευροψυχολογικό έλεγχο, τη μαγνητική τομογραφία και, όταν υπάρχει ένδειξη, σύγχρονους βιοδείκτες στο αίμα, στο εγκεφαλονωτιαίο υγρό ή ειδικές εξετάσεις PET. Κανένα από αυτά τα εργαλεία δεν πρέπει να ερμηνεύεται απομονωμένα. Τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι ο συνδυασμός διαφορετικών πληροφοριών είναι αυτός που μπορεί να οδηγήσει στην καλύτερη εξατομικευμένη εκτίμηση κινδύνου.
Κίνδυνος δεν σημαίνει βεβαιότητα
Και πρέπει να θυμόμαστε κάτι ακόμη: κίνδυνος δεν σημαίνει βεβαιότητα. Ακόμη και ένα παθολογικό εύρημα ή ένας θετικός βιοδείκτης σε έναν άνθρωπο χωρίς συμπτώματα δεν μας λέει με απόλυτη ακρίβεια εάν και πότε θα αναπτύξει άνοια.
Ο στόχος της Τεχνητής Νοημοσύνης επομένως δεν είναι να δημιουργήσει μία «πρόβλεψη του μέλλοντος». Είναι να μας βοηθήσει να αναγνωρίζουμε νωρίτερα και ακριβέστερα ποιοι άνθρωποι χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση και περαιτέρω διερεύνηση.
Από τη διάγνωση στην πρόβλεψη
Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη αλλαγή που συντελείται σήμερα στην απεικόνιση της νόσου Alzheimer: από τη διάγνωση των αλλοιώσεων που έχουν ήδη συμβεί, περνάμε σταδιακά στην πρόβλεψη του εξατομικευμένου κινδύνου και στην ευκαιρία για έγκαιρη παρέμβαση. Μια επανάσταση που, όπως η αρχαία ελληνική σκέψη, συνδυάζει την παρατήρηση με τη σύγχρονη τεχνολογία για την προστασία του ανθρώπου.