Η Μνηστηροφονία του Νόλαν: Η Δικαία Κόλαση των Μνηστήρων της Πηνελόπης
Της Ελένης Χριστοδούλου
Η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, παρά τα όσα αρνητικά γράφονται, έχει προκαλέσει παγκόσμιο ντελίριο. Στην Ελλάδα ξεπέρασε τις 408.000 εισιτήρια σε δύο εβδομάδες, ενώ παγκοσμίως οι εισπράξεις αγγίζουν τα 770 εκατομμύρια δολάρια. Η χώρα μας διαφημίζεται σε όλο τον πλανήτη, και πολλοί ανακαλύπτουν τον Όμηρο και τα Αρχαία Ελληνικά. Ένα από τα πιο συναρπαστικά θέματα της ταινίας είναι αναμφίβολα η «Μνηστηροφονία», η εξόντωση των μνηστήρων της Πηνελόπης από τον Οδυσσέα, τον Τηλέμαχο και τους πιστούς βοσκούς, Εύμαιο και Φιλοίτιο. Η περιγραφή της, κυρίως στη Ραψωδία χ της Οδύσσειας, αποτελεί ύμνο στη δικαιοσύνη και την πατρική τιμή.
Ποιοι Ήταν οι Μνηστήρες της Πηνελόπης;
Αν και οι μνηστήρες είναι 108, ο Όμηρος αναφέρει ονομαστικά μόνο δεκαπέντε. Αυτοί οι άγαμοι άντρες, πιστεύοντας ότι ο Οδυσσέας σκοτώθηκε στον Τρωικό Πόλεμο, συγκεντρώθηκαν στο ανάκτορο. Με το πρόσχημα του γάμου με την Πηνελόπη, σπαταλούσαν την περιουσία του Οδυσσέα και προέβαιναν σε ανάρμοστες πράξεις. Ανάμεσά τους ξεχώριζαν ο Αντίνοος, γιος του Ευπείθη, που επιχείρησε να εξοντώσει τον Τηλέμαχο, και ο Ευρύμαχος, γιος του Πόλυβου, που είχε τις μεγαλύτερες ελπίδες να παντρευτεί την Πηνελόπη. Άλλοι ήταν ο Κτήσιππος, ο Λεώκριτος, ο Αμφίνομος (τον οποίο συμπαθούσε η Πηνελόπη) και ο μάντης Λειώδης.
Το Τέχνασμα της Πηνελόπης και η Προφητεία του Θεοκλύμενου
Η Πηνελόπη, για να καθυστερήσει τον γάμο, ισχυρίστηκε ότι θα επιλέξει σύζυγο αφού τελειώσει το σάβανο του πεθερού της Λαέρτη. Για τρία χρόνια, ύφαινε την ημέρα και ξήλωνε τη νύχτα. Η υπηρέτρια Μελανθώ, ερωμένη του Ευρύμαχου, αποκάλυψε το τέχνασμα. Παράλληλα, ο μάντης Θεοκλύμενος, που έφερε ο Τηλέμαχος από την Πελοπόννησο, προφήτευσε στους μνηστήρες το τραγικό τους τέλος. Εκείνοι, όμως, δεν έδωσαν σημασία.
Η Μνηστηροφονία: Η Δικαία Κόλαση
Την επόμενη ημέρα, η Πηνελόπη ανακοίνωσε τον αγώνα τοξοβολίας: όποιος περάσει βέλος από δώδεκα πελέκια, όπως έκανε ο Οδυσσέας, θα γίνει σύζυγός της. Οι μνηστήρες απέτυχαν. Τότε, ο ζητιάνος Οδυσσέας ζήτησε να δοκιμάσει. Με τη βοήθεια του Τηλέμαχου και των πιστών βοσκών, πέτυχε τον στόχο. Αποκαλύπτοντας την ταυτότητά του, σκότωσε πρώτα τον Αντίνοο. Ακολούθησε σκληρή μάχη, με την Αθηνά να καθοδηγεί τον Οδυσσέα. Ο Ευρύμαχος, ο Αμφίνομος, ο Κτήσιππος και άλλοι έπεσαν νεκροί. Ο μάντης Λειώδης εκλιπάρησε για τη ζωή του, αλλά ο Οδυσσέας τον αποκεφάλισε, λέγοντας: «Σαν μάντης, ποιος ξέρει πόσες φορές παρακάλεσες τους θεούς να μην γυρίσω». Μόνο ο αοιδός Φήμιος και ο κήρυκας Μέδοντας γλίτωσαν, χάρη στην παρέμβαση του Τηλέμαχου.
Η Τιμωρία των Απίστων Υπηρετριών και του Μελάνθιου
Ο Οδυσσέας διέταξε την Ευρύκλεια να του υποδείξει τις 12 υπηρέτριες που είχαν σχέσεις με τους μνηστήρες. Ο Τηλέμαχος τις κρέμασε από ένα σχοινί, τη μία δίπλα στην άλλη. Τέλος, ο Μελάνθιος, ο γιδοβοσκός που είχε πάει με το μέρος των μνηστήρων, υπέστη φρικτό θάνατο: του έκοψαν μύτη, αυτιά, χέρια και πόδια, και τα γεννητικά του όργανα πετάχτηκαν στα σκυλιά. Η Ευρύκλεια καθάρισε την αίθουσα με φωτιά και θειάφι, για να απομακρυνθεί το μίασμα των φόνων.
Η Δικαιοσύνη του Οδυσσέα: Μια Δίκαιη Εκδίκηση
Σύμφωνα με τον αείμνηστο Ιωάννη Κακριδή, η εκδίκηση του Οδυσσέα είναι φοβερή, αλλά δίκαιη. Ο Όμηρος είχε φροντίσει να προσδώσει κακό χαρακτήρα στους μνηστήρες, που ανομούσαν στο παλάτι. Ο Θεόπομπος, στην «Πηνελόπη», παρουσίαζε την προσπάθειά τους να τεντώσουν το τόξο, αλλά το έργο δεν σώζεται. Ο Παυσανίας ανέφερε ότι στις Πλαταιές, στον ναό της Αρείας Αθηνάς, υπήρχε πίνακας του Πολύγνωτου που απεικόνιζε τον Οδυσσέα ανάμεσα στους νεκρούς μνηστήρες.
Η Μνηστηροφονία δεν είναι απλώς μια σκηνή βίας. Είναι η αποκατάσταση της τάξης, η τιμωρία της ύβρεως και η δόξα του ελληνικού πνεύματος. Ο Οδυσσέας, ο πολυμήχανος ήρωας, επιστρέφει στην Ιθάκη για να αποδώσει δικαιοσύνη, υπενθυμίζοντας σε όλους μας ότι η πατρίδα και η τιμή είναι αδιαπραγμάτευτες αξίες.