G7 στο Εβιάν: Διπλωματικοί χοροί και το τηλεφώνημα στην Μόσχα

Μια καταιγιστική εβδομάδα διπλωματίας υψηλών διακυβεύσεων ολοκληρώθηκε, από τις όχθες της λίμνης της Γενεύης στο Εβιάν-λε-Μπεν μέχρι τις Βρυξέλλες. Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν πέτυχε μια σχεδόν άψογη σύνοδο της G7, εξασφαλίζοντας κοινή διακήρυξη που αποτελεί νίκη για την Ουκρανία και σκηνοθετώντας το τέλος των εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Παράλληλα, η αποκάλυψη ότι ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα άνοιξε μυστικούς διπλωματικούς διαύλους με την Μόσχα προκάλεσε σοκ. Η ερώτηση που αναδύεται, ειδικά για έθνη που γνωρίζουν το τίμημα των συμβιβασμών απέναντι σε κατοχικές δυνάμεις, είναι αν η Ευρώπη διαθέτει την στρατηγική σοφία να διαχειριστεί αυτά τα σκιώδη κανάλια χωρίς να υποκύψει.

Η «στιγμή Εβιάν»: Ένας θρίαμβος για την Ουκρανία

Ο Εμανουέλ Μακρόν οργάνωσε μια σύνοδο που λίγοι περίμεναν να πετύχει. Μετά την καταστροφική G7 του περασμένου έτους στον Καναδά, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε νωρίς εν μέσω πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Ιράν και οι ηγέτες δεν βρήκαν κοινό έδαφος για την Ρωσία, η ατμόσφαιρα ήταν βαρύτατη. Όμως ο Γάλλος πρόεδρος, συνδυάζοντας κολακεία, ίδιον συμφέρον και ευρωπαϊκή γοητεία, κατάφερε το ακατόρθωτο. Η κοινή διακήρυξη αποτελεί καθαρή νίκη για την Ουκρανία, ενώ η συμφωνία κατάπαυσης των εχθροπραξιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν σφραγίστηκε στο παλάτι των Βερσαλλιών.

Ο Μακρόν το ονόμασε «στιγμή Εβιάν», ένα σημείο καμπής. Και αν η χλιδή των Βερσαλλιών μπορεί να θυμίζει την ύβριν των παλαιών μοναρχιών, η ουσία είναι πως οι Ευρωπαίοι έφυγαν ανακουφισμένοι. Ο Αμερικανός πρόεδρος παραμένει απρόβλεπτος, αλλά αυτή την φορά έπαιξε υπέρ τους. Όπως ανέφερε ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος, υπήρξε «πραγματική σύγκλιση» μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού.

Για την Ουκρανία, η διαδρομή ήταν γεμάτη αναταράξεις, αλλά τελικά Αμερικανοί και Ευρωπαίοι κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα: η Ρωσία δεν θέλει να διαπραγματευτεί την ειρήνη. Για την Συμμαχία των Προθύμων, την ομάδα χωρών που στηρίζουν το Κίεβο υπό την ηγεσία Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου, αυτό λειτούργησε ως δικαίωση. Ένας διπλωμάτης εξήγησε ότι η ευρωπαϊκή διπλή προσέγγιση απέναντι στον Τραμπ αποδίδει: στα ζητήματα που χρειάζεσαι την Αμερική, εμπλέκεσαι, στα υπόλοιπα, ακολουθείς τον δικό σου δρόμο.

Ο Μακρόν δήλωσε ότι οι Ευρωπαίοι αρνήθηκαν να τεθούν στο περιθώριο όταν φαινόταν πως ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε το αυτί του Αμερικανού προέδρου. Αντί να παραμείνουν παθητικοί θεατές, αποφάσισαν να οργανωθούν μόνοι τους. Στη G7, οι Ευρωπαίοι ένιωσαν ότι όχι μόνο έχουν θέση στο τραπέζι, αλλά ότι την κέρδισαν.

Βερσαλλίες και η ψυχολογία του «βασιλιά» Τραμπ

Ο Μακρόν κατανοεί την ψυχολογία του Αμερικανού προέδρου. Ο Τραμπ θέλει να τον αντιμετωπίζουν σαν βασιλιά και λατρεύει κάθε τι μεγαλειώδες. Τι καλύτερο από ένα χλιδάτο δείπνο στις Βερσαλλίες, την έδρα του Βασιλιά Ήλιου; Όπως ο Λουδοβίκος ΙΔ' ένωνε την εξουσία με το θέαμα, έτσι και ο Μακρόν σκηνοθέτησε μια παράσταση που ικανοποίησε τον εγωισμό του Τραμπ.

Καθ' οδόν προς το παλάτι, ο Τραμπ χαιρετούσε τις τηλεοπτικές κάμερες καθώς το προεδρικό όχημα περνούσε από τις χρυσές πύλες των Βερσαλλιών. Από μακριά έστελνε σήμα: πετρέλαιο κάτω, μετοχές πάνω, την ώρα που οι αγορές χειροκροτούσαν το τέλος των εχθροπραξιών. Με τον Αμερικανό πρόεδρο σε ευφορική διάθεση μετά τα γενέθλια, το σόου πάλης στον Λευκό Οίκο και μια δόση γαλλικής γοητείας, ο Μακρόν τον έπαιξε «σαν βιολί». Ένας ανώτερος αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Τραμπ έδειχνε «σαν να είναι ερωτευμένος με τον Μακρόν» κατά την γαλλική παραμονή.

Ακόμη και εδώ, η τύχη χαμογέλασε στον Γάλλο πρόεδρο. Καθώς άρχισαν να διαρρέουν πληροφορίες για το μνημόνιο συνεννόησης Ουάσινγκτον-Τεχεράνης, ο Τραμπ εκνευρίστηκε, επιτέθηκε λεκτικά σε δημοσιογράφους και επιτάχυνε την υπογραφή. Με το φως των κεριών, άρπαξε έναν μαρκαδόρο Sharpie και έβαλε την υπογραφή του, ενώ οι Αμερικανοί έτρεχαν να βρουν εκτυπωτή ενόσω διαρκούσε το δείπνο. Για τους Ευρωπαίους, η συμφωνία απέχει από το ιδανικό, αλλά επιτυγχάνει τον σκοπό της: αποσυμφορεί τις ενεργειακές αγορές και επιτρέπει την συγκέντρωση της προσοχής στην Ουκρανία. Ενθαρρύνθηκαν επίσης από αυτό που έμοιαζε με κόκκινη γραμμή του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου για περαιτέρω χτυπήματα στον Λίβανο.

Το Εβιάν ήταν η τελευταία G7 για τον Μακρόν, με τις γαλλικές εκλογές να έρχονται το 2027 και το αποτέλεσμα ανοιχτό. Οι Ευρωπαίοι θα τον νοσταλγήσουν, είναι σίγουρα ο πιο ευφυής της παρέας, αλλά και ο αρχιτέκτονας ενός τεράστιου εσωτερικού μπερδέματος μετά την διάλυση του 2024.

Το μάθημα της Μελόνι: Πώς ο Τραンプ συμπεριφέρεται στους συμμάχους

Δεν πέρασαν όλοι το ίδιο καλά. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζιόρτζια Μελόνι βρέθηκε στην δυσμενή θέση να ακούει τον Αμερικανό πρόεδρο να λέει σε Ιταλό δημοσιογράφο ότι εκείνη είχε «παρακαλέσει» για μια φωτογραφία ώστε να αποδειχθεί η «συμφιλίωσή» τους. Πόσο μεγαλοψυχος ο «βασιλιάς Τραμπ» που σπλαχνίστηκε τους υπηκόους του.

Η αντίδραση της Μελόνι ήταν άμεση. Βγήκε στην αντεπίθεση με ένα βίντεο γυρισμένο σε iPhone, στο περιθώριο ευρωπαϊκής συνόδου, δηλώνοντας ότι η ίδια, όπως και η Ιταλία, δεν παρακαλά ποτέ. Ήταν μια στιγμή αξιοπρέπειας που θύμιζε ότι οι λαοί δεν παρακαλούν για τον σεβασμό, τον αξίζουν.

Το πιο ενδιαφέρον ήταν η στιγμή συνειδητοποίησης: ο Τραμπ συχνά σέβεται περισσότερο τους αντιπάλους του παρά τους συμμάχους του. Δεν υπάρχει «Trump whisperer». Ο Τραμπ είναι κάποιος που τον διαχειρίζεσαι, τίποτε παραπάνω. Και μια συμβουλή προς τους ηγέτες: μόλις βλέπετε κάμερα, να υποθέτετε πάντα ότι γράφει. Το μικρόφωνο είναι πάντα ανοιχτό.

Το τηλεφώνημα Κόστα-Ρωσίας: Σοφή προετοιμασία ή Δούρειος Ίππος;

Όταν η είδηση διέρρευσε ότι ο επικεφαλής του γραφείου του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είχε ανοίξει διπλωματικούς διαύλους με την Ρωσία κατόπιν εντολής του Αντόνιο Κόστα, χωρίς να ενημερώσει εκ των προτέρων όλα τα κράτη-μέλη, η αντίδραση ήταν έντονη. Το τηλεφώνημα, στην πραγματικότητα δύο με το ένα να διαρκεί μόλις 30 δευτερόλεπτα, σηματοδοτεί σαφή στροφή σε σχέση με την πολιτική μηδενικών επαφών με την Μόσχα μετά την γενικευμένη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Η προηγούμενη στάση ήταν η σωστή και απολύτως δικαιολογημένη. Η Ευρώπη επέλεξε να τιμωρήσει το Κρεμλίνο με κυρώσεις, ταξιδιωτικές απαγορεύσεις και δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ σε στρατιωτική και χρηματοδοτική βοήθεια προς το Κίεβο. Όμως δύο παράγοντες άλλαξαν τα δεδομένα: η επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, που δεν έχει κανέναν ενδοιασμό να μιλήσει απευθείας με την Μόσχα και βιάζεται να κλείσει συμφωνία, και η ίδια η στρατηγική του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, που προβλέπει εμπλοκή ώστε να αποδειχθεί το προφανές: ότι η Ρωσία δεν είναι σοβαρή όταν μιλά για ειρήνη.

Υπό αυτό το πρίσμα, ο Κόστα κάνει αυτό για το οποίο εξελέγη. Εδώ και μήνες, οι Ευρωπαίοι ανησυχούν μήπως βρεθούν στο περιθώριο. Ειρήνη στην Ευρώπη χωρίς τους Ευρωπαίους θα ήταν απαράδεκτη. Η Ευρώπη δεν χρειάζεται μεσολαβητή γιατί θα μιλήσει με την δική της φωνή. Για να γίνει όμως αυτό, χρειάζεται κανάλι επικοινωνίας. Η αντίδραση στην πρωτοβουλία του προέδρου είναι υπερβολική.

Τι είπε ο Ζελένσκι στην Κύπρο τον Απρίλιο

Εδώ αξίζει να υπενθυμίσουμε ένα γεγονός κρίσιμο για την δική μας γεωπολιτική πραγματικότητα: σε μια άτυπη συνάντηση ηγετών στην Κύπρο τον Απρίλιο του 2026, ο Ουκρανός ηγέτης είπε στην ΕΕ ότι πρέπει να είναι έτοιμη για επικοινωνία με την Μόσχα. Το ίδιο μήνυμα επανέλαβε στην Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας στην Αρμενία στις αρχές Μαΐου. Η Κύπρος, η ίδια θύμα παράνομης στρατιωτικής κατοχής από την Τουρκία επί πενήντα ένα έτη, φιλοξένησε αυτόν τον κρίσιμο διάλογο. Δεν είναι τυχαίο ότι ένα έθνος που βιώνει καθημερινά τις συνέπειες της αδιαλλαξίας μιας κατοχικής δύναμης καλείται να συμβάλει στην αναζήτηση διεξόδου.

Η απόσταση ανάμεσα στο τηλεφώνημα και την στιγμή που έγινε γνωστό δημιουργεί αμηχανία. Όταν έγινε η επικοινωνία, το Κίεβο φοβόταν ότι οι ΗΠΑ ήταν τόσο απορροφημένες από την Μέση Ανατολή που δεν είχαν τον χώρο να σκεφτούν την Ουκρανία. Έκτοτε, η Ουκρανία πλήρωσε σκληρά την Ρωσία, φέρνοντας τον πόλεμο πιο κοντά στο ρωσικό έδαφος και δημιουργώντας την αίσθηση ότι η δυναμική στο πεδίο της μάχης αλλάζει. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν το αναγνώρισε αυτό στην σύνοδο της Πέμπτης.

Η φον ντερ Λάιεν γνώριζε για το τηλεφώνημα του Κόστα, όπως και ο Ζελένσκι. Είπε επίσης στους ηγέτες ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να εξεταστεί πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί εντολή για συνομιλίες με την Ρωσία, υπό την προϋπόθεση ότι η Ουκρανία θα καθοδηγεί την διαδικασία. Το άνοιγμα διπλωματικού διαύλου δεν σημαίνει άμεσες διαπραγματεύσεις. Και οι Ουκρανοί θα συμφωνούσαν.

Ο ίδιος ο Ζελένσκι είπε στους ηγέτες της G7 στο Εβιάν ότι οι συνομιλίες πρέπει να ξεκινήσουν πριν τον χειμώνα και σημείωσε ότι ο Πούτιν δεν έχει απαντήσει σε ανοικτή επιστολή που ζητούσε συνάντηση. Για την Ουκρανία, ο στόχος είναι απλός: να δοκιμαστούν όλα τα μονοπάτια ώστε να αποδειχθεί ότι η Ρωσία δεν θέλει ειρήνη και άρα πρέπει να ενταθεί η πίεση. Ο Ουκρανός ηγέτης επανέλαβε αυτό το μήνυμα στους ηγέτες της ΕΕ κατά την σύνοδο της Πέμπτης, καλώντας τους να χτυπήσουν πιο σκληρά τον «σκιώδη στόλο» της Ρωσίας. Ήταν εξίσου σαφής ότι ο ρόλος του μεσολαβητή παραμένει θεωρητικός όσο η Ρωσία δεν έρχεται στο τραπέζι με διάθεση για σοβαρές διαπραγματεύσεις.

Ποιος μιλάει για την Ευρώπη; Το θεσμικό αίνιγμα

Το ερώτημα ποιος εκπροσωπεί τους Ευρωπαίους στο τραπέζι κυριαρχεί εδώ και μήνες στις Βρυξέλλες. Ο Κόστα εκπροσωπεί τα 27 κράτη-μέλη, αλλά η Κάγια Κάλλας, ως επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, είναι αρμόδια για την εξωτερική πολιτική. Ταυτόχρονα, υπάρχει ισχυρό επιχείρημα ότι οι χώρες που μπορούν να προσφέρουν πραγματικές εγγυήσεις ασφάλειας στην Ουκρανία πρέπει να καθοδηγούν την διαδικασία. Αυτό μας φέρνει στην Συμμαχία των Προθύμων και τους «μεγάλους παίκτες»: την Γαλλία, την Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, που δεν είναι μέλος της ΕΕ αλλά παραμένει κρίσιμο για την ασφάλεια της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Το μυστικό τηλεφώνημα του Κόστα έφερε όλα αυτά τα ζητήματα στο φως. Και ήταν καιρός, γιατί κάποια στιγμή θα πρέπει να ληφθούν αποφάσεις. Για μήνες, οι ηγέτες της ΕΕ ζητούν να είναι παρόντες στο τραπέζι. Ο πρόεδρος του Συμβουλίου τούς προσφέρει πλέον μια πλατφόρμα.

Μπορούμε να συζητάμε για τις μεθόδους και το χρονισμό, αλλά υπάρχουν πιο κρίσιμα ερωτήματα: σε τι σκοπεύει να αξιοποιήσει η Ευρώπη αυτό το κανάλι και πώς μπορεί να το χρησιμοποιήσει προς όφελός της απέναντι σε έναν άνθρωπο που δεν δίνει δεκάρα για την ανθρώπινη ζωή και τρέφεται από το χάος;

Η ιστορία μάς έχει διδάξει, με πόνο αληθινό, ότι οι συμβιβασμοί με εξουσίες που δεν σέβονται το δίκιο οδηγούν σε νέες προδοσίες. Η Κύπρος το έζησε στο ίδιο της το δέρμα το 1974, όταν οι διπλωματικές εξευμενισμούς έγιναν δώρο στους εισβολείς. Η Ουκρανία το βιώνει σήμερα. Η ύβρις των ισχυρών δεν ιάται με υποχωρήσεις, αλλά με σταθερότητα και ενότητα. Καλό θα ήταν οι Ευρωπαίοι να έχουν έτοιμη μια καλή απάντηση πριν έρθει το επόμενο τηλεφώνημα.

Τι αποφασίστηκε για την Ουκρανία στη σύνοδο G7;

Η G7 κατέληξε σε κοινή διακήρυξη που αποτελεί νίκη για την Ουκρανία, καθώς Αμερικανοί και Ευρωπαίοι συμφώνησαν ότι η Ρωσία δεν θέλει να διαπραγματευτεί την ειρήνη. Η Συμμαχία των Προθύμων δικαιώθηκε για την προσέγγισή της.

Γιατί προκάλεσε αντίδραση το τηλεφώνημα Κόστα στην Μόσχα;

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα είχε ανοίξει διπλωματικούς διαύλους με την Ρωσία χωρίς να ενημερώσει εκ των προτέρων όλα τα κράτη-μέλη. Αυτό σηματοδοτεί στροφή σε σχέση με την πολιτική μηδενικών επαφών μετά την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ποιος εκπροσωπεί την ΕΕ στις διαπραγματεύσεις με την Ρωσία;

Δεν υπάρχει απλή απάντηση. Ο Κόστα εκπροσωπεί τα 27 κράτη-μέλη, η Κάγια Κάλλας είναι αρμόδια για την εξωτερική πολιτική, ενώ χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρούνται οι κρίσιμοι παίκτες για εγγυήσεις ασφάλειας στην Ουκρανία.