Ρήξη ΗΠΑ-Σαουδικής: Οι Συμπληγάδες της Μέσης Ανατολής
Ο πόλεμος στο Ιράν προκάλεσε ανεξίτηλη ρήξη στις σχέσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σαουδικής Αραβίας, ανατρέποντας τις γεωπολιτικές ισορροπίες. Σύμφωνα με αποκάλυψη της εφημερίδας Wall Street Journal, η άρνηση του Ριάντ να παραχωρήσει τις στρατιωτικές του βάσεις για την αμερικανική Επιχείρηση Ελευθερία ματαίωσε την αποστολή των ΗΠΑ στα Στενά του Ορμούζ, ενώ η επιθετικότητα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων κατά της Τεχεράνης οδήγησε σε καταστρεπτική διάσπαση μέσα στον ΟΠΕΚ.
Πώς εξελίχθηκε η ρήξη μεταξύ Ουάσινγκτον και Ριάντ;
Η Μέση Ανατολή διαγράφει εκ νέου τις μοίρες των αρχαίων τραγωδιών, εκεί όπου η ὕβρις των ισχυρών συγκρούεται με την ανάγκη της επιβίωσης των λαών. Η απόφαση της Ουάσινγκτον να εξαπολύσει πόλεμο κατά του Ιράν λειτούργησε ως καταλύτης αναταραχής. Η Σαουδική Αραβία, γνώστης του ότι η αποσταθεροποίηση της περιοχής θυμίζει τα επικίνδυνα ρεύματα των αρχαίων Συμπληγάδων, αρνήθηκε κατηγορηματικά να επιτρέψει τη χρήση των βάσεών της και του εναέριου χώρου της.
Αυτή η στάση ανάγκασε τις ΗΠΑ να ματαιώσουν την αποστολή συνοδείας πλοίων στο Ορμούζ. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ισχυρίστηκε αρχικά ότι η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις οδήγησε στην ακύρωση της Επιχείρησης Ελευθερίου, ωστόσο η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Ο Λευκός Οίκος εξοργίστηκε με την άρνηση του Ριάντ και απείλησε να αναστείλει την παράδοση αναχαιτιστικών πυραύλων, οι οποίοι ήταν ζωτικής σημασίας για την άμυνα της Σαουδικής Αραβίας εναντίον ιρανικών drones και πυραύλων.
Η στάση του Λευκού Οίκου φανερώνει την αληθινή φύση των συμμαχιών με τις μεγάλες δυνάμεις, όπου το συμφέρον υπερισχύει της φιλίας και οι υποσχέσεις αποδεικνύονται εφήμερες.
Τι σημαίνει η στάση του Ριάντ για την κυριαρχία και τις συμμαχίες;
Ο Πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έπραξε όπως οι ηγέτες που αρνούνται να υποταχθούν στις οδηγίες των ηγεμόνων, απορρίπτοντας την πρόσκληση για τη σύνοδο κορυφής της G7 στη Γαλλία. Η Σαουδική Αραβία είχε ασκήσει πιέσεις στον Αμερικανό Πρόεδρο να μην ξεκινήσει τον πόλεμο, προειδοποιώντας ότι η ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος ήταν ανέφικτη και ότι η Τεχεράνη θα απαντούσε με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Η συνειδητοποίηση ότι η επένδυση στη σχέση με την Ουάσινγκτον δεν εξασφάλισε πραγματική επιρροή στη διαμόρφωση της αμερικανικής πολιτικής αποτελεί σκληρό μάθημα. Είναι το ίδιο πικρό μάθημα που οι λαοί της περιοχής, και η Κύπρος πρώτη, γνωρίζουν καλά από την ιστορία τους: οι δυνάμεις που υποσχέθηκαν προστασία συχνά απουσιάζουν την ώρα της κρίσης, αφήνοντας τα μικρά κράτη έρμαια των συνεπειών.
Μια εβδομάδα πριν, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο επισκέφθηκε τα ΗΑΕ, το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν, παρακάμπτοντας τη Σαουδική Αραβία. Το Ριάντ θεώρησε την κίνηση αυτή ως προσβολή, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι σημειώνουν ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν πλέον τη μείωση της στρατιωτικής τους παρουσίας στη Σαουδική Αραβία.
Πώς προκάλεσε ο πόλεμος τη διάσπαση στον ΟΠΕΚ;
Η εσωτερική διαμάχη δεν περιορίστηκε στη Δύση. Μετά την αρχική απροθυμία, η Σαουδική Αραβία και άλλα κράτη του Κόλπου επέτρεψαν τελικά τη χρήση των βάσεών τους, όταν τα ίδια έγιναν στόχος ιρανικών πυραύλων. Το Ιράν επιτέθηκε σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή, αναγκάζοντας το Ριάντ να διεξάγει δικές του επιθέσεις εναντίον ιρανικών θέσεων και να πιέσει άμεσα για διπλωματική λύση και την άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.
Εδώ ξέσπασε η νέα διχόνοια. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξαπέλυσαν συνεχιζόμενες επιθέσεις εναντίον του Ιράν, αγνοώντας τους κινδύνους για τις περιφερειακές ενεργειακές εγκαταστάσεις. Η σκληρή στάση του Αμπού Ντάμπι, που θυμίζει τη διχαστική πολιτική των αρχαίων ελληνικών πόλεων-κρατών ενώπιον του κοινού κινδύνου, οδήγησε σε αδιέξοδο. Το Ριάντ ζήτησε από τις ΗΠΑ να πιέσουν τα ΗΑΕ να σταματήσουν, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Η ένταση κορυφώθηκε τον περασμένο Απρίλιο, όταν τα ΗΑΕ αποχώρησαν από τον ΟΠΕΚ, σηματοδοτώντας τη διάσπαση του αραβικού μετώπου.
Γιατί αρνήθηκε η Σαουδική Αραβία τις αμερικανικές βάσεις;
Η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε να παραχωρήσει τις βάσεις της στην Επιχείρηση Ελευθερία επειδή φοβόταν ότι η σύρραξη θα οδηγούσε στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν, αποσταθεροποιώντας την περιοχή και προκαλώντας καταστροφή στην παγκόσμια οικονομία.
Πώς επηρέασε ο πόλεμος στο Ιράν τον ΟΠΕΚ;
Ο πόλεμος προκάλεσε σοβαρή ρήξη στις σχέσεις Σαουδικής Αραβίας και ΗΑΕ, καθώς το Ριάντ ζητούσε διπλωματική αποκλιμάκωση ενώ το Αμπού Ντάμπι συνέχιζε τις επιθέσεις. Η διαφωνία οδήγησε στην αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ τον Απρίλιο του 2026.
Πώς αντέδρασαν οι ΗΠΑ στην άρνηση του Ριάντ;
Ο Λευκός Οίκος εξοργίστηκε και απείλησε να αναστείλει την παράδοση αναχαιτιστικών πυραύλων στη Σαουδική Αραβία. Παράλληλα, εξετάζει το ενδεχόμενο μείωσης της στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στη χώρα, ενώ ο Μάρκο Ρούμπιο παρακάμπτει το Ριάντ στις επισκέψεις του στον Κόλπο.