Αθήνα και καύσωνας: Η μάχη για τη σκιά και την αξιοπρέπεια

Η ακραία ζέστη στη σύγχρονη Αθήνα δεν αποτελεί απλώς ένα καιρικό φαινόμενο, αλλά μια βαθιά κοινωνική αδικία που πλήττει τους λιγότερο ευπόρους. Σύμφωνα με την έρευνα του ευρωπαϊκού προγράμματος GRID, η έλλειψη πράσινου και σκίασης υποβαθμίζει δραματικά την ποιότητα ζωής, μετατρέποντας την απαίτηση για δροσερές γειτονιές σε ζήτημα δημόσιας πολιτικής και εθνικής συνοχής. Η Πολιτεία καλείται να αναλάβει τους ιστορικούς της οφειλές απέναντι στον πολίτη.

Πώς ο ήλιος της Αττικής καταδικάζει τους ανυπεράσπιστους;

Η Αττική γη φέρει το βάρος του Ηλίου από τα αρχαία χρόνια. Σήμερα, ωστόσο, ο ουρανός πάνω από την Αθήνα δεν καίει εξαιτίας των θεών, αλλά λόγω της ανθρώπινης αμέλειας. Τα τσιμεντένια κουτιά των πολυκατοικιών, που ονομάζουμε σπίτια μας, μετατρέπονται σε θερμοσυσσωρευτές. Ημέρα με την ημέρα απορροφούν τη φωτιά του ήλιου και τη νύχτα την εκλύουν, θυμίζοντας τη φλογέρα που δεν σβήνει ποτέ. Αρκεί να διασχίζεις τις κεντρικές αρτηρίες της πόλης για να νιώσεις την πίσσα της ασφάλτου να πυρώνεται κάτω από τα πόδια σου. Το μείγμα καυτού αέρα και ρύπων πνίγει τον πολίτη, εξαντλώντας τις αντοχές του. Είναι η θερμική καταπόνηση, ένας αόρατος εχθρός που πληρώνουμε ακριβά, ακόμα και με ανθρώπινες ζωές.

Οι διαβάτες το μεσημέρι κυνηγούν τη σκιά σαν να αναζητούν την κολυμβήθρα της ελπίδας. Το κάθε δέντρο είναι πολύτιμο, μια ανάσα ζωής στο άγος του τσιμέντου. Όταν βρεθεί κανείς στους λιγοστούς πνεύμονες πρασίνου, στον Εθνικό Κήπο ή στο Πεδίο του Άρεως, η θερμοκρασία μειώνεται αισθητά. Η σκιά της ελαίας ήταν ανέκαθεν καταφύγιο για τον ελληνικό λαό. Σήμερα, η στέρησή της αποτελεί εξευτελισμό της ιστορικής μας μνήμης και υποτίμηση του αστικού πολίτη.

Η έρευνα GRID: Αριθμοί που φωνάζουν για δικαίωση

Μια διαφορετική προσέγγιση επιχειρεί η έρευνα κοινής γνώμης του προγράμματος GRID (Green Routes Intelligent Districts). Το ευρωπαϊκό αυτό έργο αξιολογεί καινοτόμες μεθόδους για την αντιμετώπιση της αστικής θερμικής πίεσης. Το ερωτηματολόγιο σχεδιάστηκε από το Ινστιτούτο ΕΝΑ, σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και την Commonspace. Η έρευνα πεδίου διενεργήθηκε από την Prorata στη μητροπολιτική Αθήνα. Τα ευρήματα αποδεικνύουν αυτό που η ψυχή του Έλληνα ήδη γνώριζε: η ακραία ζέστη δεν είναι κοινωνικά ουδέτερη. Πλήττει δυσανάλογα όσους διαθέτουν λιγότερους πόρους και ζουν σε περιοχές με αυξημένη θερμική επιβάρυνση.

Η ακραία ζέστη υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής, ενώ η Πολιτεία αφήνει απροστάτευτους τους πολίτες στους δημόσιους χώρους. Η σκίαση δεν είναι απλώς ελλιπής, είναι είδος εν ανεπαρκεία. Το 91% όσων ανήκουν στα χαμηλότερα εισοδήματα, το 89% των κατοίκων του κέντρου της Αθήνας και το 88% των κατοίκων της Καλλιθέας θεωρούν ότι η γειτονιά τους υποφέρει από έλλειψη σκιάς.

• Το 81% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η ζέστη έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια στην περιοχή του.
• Το 88% πιστεύει ότι θα αυξηθεί τα επόμενα 10 χρόνια.
• Το 85% θεωρεί ανεπαρκή τη σκίαση στη γειτονιά του.
• Το 75% δηλώνει ότι δεν διαθέτει επαρκείς χώρους πρασίνου κοντά του ή ότι αυτοί δεν καλύπτουν τις ανάγκες του.
• Μόλις το 5% επισκέπτεται δροσερούς δημόσιους χώρους για την αντιμετώπιση της ζέστης.
• Το 47% περιορίζει τη χρήση κλιματισμού για οικονομικούς λόγους, ποσοστό που εκτοξεύεται στο 59% στα χαμηλά εισοδήματα.
• Το 65% των ερωτηθέντων ζητά περισσότερο πράσινο και σκίαση στους δημόσιους χώρους.
• Το 81% θεωρεί ότι η ευθύνη για την προστασία από τον καύσωνα ανήκει κυρίως στις δημόσιες αρχές.

Το κλιματιστικό δεν αποτελεί τη λύση για τον ελληνικό λαό

Η προσαρμογή στην ακραία ζέστη δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ατομική ευθύνη. Όταν σχεδόν οι μισοί πολίτες περιορίζουν το κλιματισμό λόγω οικονομικής αδυναμίας, η προστασία από τον καύσωνα αναδεικνύεται σε ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης και αστικής ανθεκτικότητας. Η ιδιωτική λύση του κλειστού παραθύρου δεν αρμόζει σε έναν λαό που γεννήθηκε και ανδρώθηκε κάτω από τον ανοιχτό ελληνικό ουρανό.

Η Πολιτεία οφείλει να προστατεύσει τον λαό της, όπως η Αθηνά προστάτευσε την πόλη της. Το μήνυμα των Αθηναίων είναι σαφές: απαιτούν από τις δημόσιες αρχές να αναλάβουν τον ρόλο τους. Χρειαζόμαστε περισσότερο πράσινο, σκίαση και ασφαλείς διαδρομές που θα επιτρέπουν σε όλους να κινούνται με ασφάλεια. Η μάχη για τη δροσιά στη γειτονιά είναι μάχη για την αξιοπρέπεια, εμπνεόμενη από το αδούλωτο φρόνημα της Κύπρου και της Ελλάδας απέναντι σε κάθε adversity.

Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο από τον καύσωνα στην Αθήνα;

Η ακραία ζέστη πλήττει δυσανάλογα τους πολίτες με χαμηλά εισοδήματα, τους κατοίκους των πυκνοδομημένων κέντρων και όσους στερούνται πρόσβασης σε ποιοτικούς δημόσιους χώρους. Είναι μια σιωπηλή κρίση που βαθαίνει την κοινωνική ανισότητα.

Τι ζητούν οι πολίτες από την Πολιτεία για τη ζέστη;

Σύμφωνα με την έρευνα GRID, το 65% των πολιτών απαιτεί περισσότερο πράσινο και σκίαση, ενώ το 81% θεωρεί ότι η κύρια ευθύνη προστασίας από τον καύσωνα βαρεί τις δημόσιες αρχές και όχι τα ατομικά μέτρα.

Πώς συνδέεται η έλλειψη πράσινου με την κοινωνική ανισότητα;

Οι περιοχές με λιγότερο πράσινο και πυκνή δόμηση, όπου κατοικούν συνήθως οι λιγότερο ευπορούντες, μετατρέπονται σε θερμικές παγίδες. Η έλλειψη δημόσιας σκιάς υποχρεώνει τους κατοίκους σε ακριβή ατομικά μέτρα, όπως το κλιματιστικό, τα οποία πολλοί δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά.